శ్రీ నీలకంఠ దీక్షితులు రచించిన "శివలీలార్ణవము" లోని సర్గల సారాంశం
మొదటి సర్గ: కావ్య ప్రశంస
మొదటి సర్గలో కవి మంగళాచరణంతో (దైవ ప్రార్థన) ప్రారంభించి, సాహిత్య విద్య యొక్క గొప్పతనాన్ని వివరించారు.
శబ్దార్థాల మహిమ: మనం నిత్యం మాట్లాడే మాటలు, వాటి అర్థాలనే కవులు తమ చాతుర్యంతో అందంగా కూర్చి లోకాన్ని ముగ్ధులను చేస్తారు.
పుణ్యఫలం: కావ్యాన్ని ఆస్వాదించడం అందరికీ సాధ్యం కాదు. తక్కువ పుణ్యం చేసుకున్న వారు కావ్యానందాన్ని పొందలేరు. ఎందుకంటే, కావ్యం అనేది సాక్షాత్తు లోకకళ్యాణకారకమైన ఈశ్వరుని స్వరూపం.
ఉత్తమ కవిత్వం: అదృష్టవశాత్తు కవిత్వ సామ్రాజ్యాన్ని ఏలే ధీరులు (గొప్ప కవులు), కేవలం పైపైన కనిపించే శబ్ద అలంకారాలతో తృప్తి పడరు. వారు లోతైన అర్థాన్ని వెతుకుతారు. దీనికి ఉదాహరణగా—అప్సరసలు ఉండే స్వర్గానికి వెళ్ళి కూడా ఎవడైనా ఒక కుంటి గాడిద కోసం వెతుకుతాడా? (అంటే గొప్ప కావ్యం చదివేటప్పుడు అనవసరమైన దోషాలను వెతకకూడదని భావం).
దుష్ట విమర్శ: చివరగా కవి దుష్ట కవులను, కావ్యాన్ని అర్థం చేసుకోలేని విమర్శకులను నిందిస్తూ, నిజమైన కవుల గొప్పతనాన్ని చాటి చెప్పారు.
ద్వితీయ సర్గ: పాండ్య దేశ వర్ణన
రెండవ సర్గలో ఈ కథ జరిగే ప్రాంతం యొక్క సౌందర్యాన్ని కవి వర్ణించారు.
పాండ్య దేశం: భూదేవికి ఆభరణంలాంటి పాండ్య దేశం దక్షిణ దిశలో విరాజిల్లుతోంది.
తామ్రపర్ణి నది: అక్కడ రత్నాలకు నిలయమైన 'తామ్రపర్ణి' అనే నది ప్రవహిస్తుంది. ప్రజలు దీనిని "దక్షిణ గంగ" అని పిలుస్తారు.
సుందరేశ్వర లింగం: ఆ దేశంలో వెలసిన సుందరనాథ (సుందరేశ్వర) లింగం యొక్క మహిమను కవి వర్ణించారు.
భక్తుల విశ్వాసం: పూర్వం కృష్ణుడు, అర్జునుడు కూడా ఈ లింగాన్ని పూజించి సిద్ధిని పొందారని భక్తుల నమ్మకం. అందుకే నేటికీ జనం ఆ స్వామికి కస్తూరి, పచ్చకర్పూరాలతో అభిషేకం చేస్తూ ఉంటారు.
తీర్థ మహిమ: ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించిన వారు, ఇతర పుణ్యతీర్థాల మీద కోరికను కూడా వదిలేస్తారు (అంతటి ముక్తిని ఇది ప్రసాదిస్తుంది).
మూడవ సర్గ: ఇంద్రుని పాపవిమోచనం
ఈ సర్గ ఇంద్రుడికి తగిలిన బ్రహ్మహత్యా పాతకం మరియు దాని నుండి అతను ఎలా విముక్తి పొందాడు అనే కథను వివరిస్తుంది.
వృత్రాసుర వధ: ఒకప్పుడు ఇంద్రుడు తన శత్రువైన వృత్రాసురుడిని సంహరించాడు. అయితే తపస్సులో ఉన్న వృత్రాసురుడిని చంపడం వల్ల ఇంద్రుడిని 'బ్రహ్మహత్యా పాతకం' వెంటాడింది.
నహుషుడు: ఇంద్రుడు భయంతో పారిపోగా, ఆ సమయంలో నహుషుడు ఇంద్రపదవిని చేపట్టాడు. కానీ అగస్త్య మహర్షి శాపం వల్ల నహుషుడు పాముగా మారి భూలోకంలో పడిపోయాడు.
గురువు బోధన: ఇంద్రుడు భయంతో ఒక పద్మం యొక్క కాడలో దాక్కున్నాడు. దేవగురువు బృహస్పతి అతడిని కనుగొని, "పాపపరిహారం చేసుకోకుండా దాక్కుంటే ప్రళయకాలం వరకు ఈ పాపం నిన్ను వదలదు. కాబట్టి శివుని గురించి పాశుపత వ్రతం ఆచరించు" అని హితవు పలికాడు.
కడపటి విముక్తి: ఇంద్రుడు మధురలోని 'నీపవనం' (కదంబ వనం) చేరుకుని తపస్సు చేయగా, అతని పాపం తొలగిపోయింది.
ఆలయ నిర్మాణం: ఇంద్రుని ఆజ్ఞ మేరకు విశ్వకర్మ అక్కడ పరమశివుని కోసం ఒక అద్భుతమైన మణిమండపాన్ని, మీనాక్షీ దేవికి ఆలయాన్ని, అలాగే కనకాంబుజిని (బంగారు తామరల కొలను) అనే సరస్సును నిర్మించాడు. ఇంద్రుడు ఆ సరస్సులోని నీటితో, పద్మాలతో స్వామిని పూజించి తన పాపాలను పోగొట్టుకుని తిరిగి స్వర్గానికి వెళ్ళాడు.
నాల్గవ సర్గ: ఐరావత శాపవిమోచనం
ఈ సర్గ ఇంద్రుని వాహనమైన ఐరావతం (తెల్లని ఏనుగు) పొందిన శాపం మరియు దాని విముక్తి గురించి తెలుపుతుంది.
దూర్వాస మహర్షి శాపం: ఒకసారి ఇంద్రుడు తన ఏనుగుపై వెళ్తుండగా, కోపిష్ఠియైన దూర్వాస మహర్షి ఎదురుపడ్డాడు. ఏదో కారణం చేత ఆగ్రహించిన ముని ఇంద్రుడిని, ఆ ఏనుగును శపించాడు. దేవతలు ప్రార్థించగా.. "మధురలోని సుందరేశ్వరుడిని పూజించినప్పుడు ఈ శాపం తొలగుతుంది" అని విముక్తి మార్గం చెప్పాడు.
అడవి ఏనుగుగా ఐరావతం: శాపం వల్ల ఐరావతం తన దివ్యత్వాన్ని కోల్పోయి, భూలోకంలో ఒక అడవి ఏనుగుగా పుట్టింది. అది తిరుగుతూ ఒకరోజు మధురలోని నీపవనానికి చేరుకుంది.
శివ పూజ: అక్కడ పూర్వజన్మ జ్ఞానం కలగడంతో, ఐరావతం ఆ కొలనులోని నీటితో, పద్మాలతో శివపార్వతులను భక్తితో పూజించింది. దీనితో దానికి శాపవిముక్తి కలిగి తిరిగి తన అసలు రూపాన్ని పొందింది.
ఐరావతేశ్వరుడు: ఐరావతం ఏ చోటైతే లింగాన్ని స్థాపించి పూజించిందో, ఆ లింగానికి "ఐరావతేశ్వరుడు" అని పేరు వచ్చింది. అలాగే ఇంద్రుడి పేరు మీద అక్కడ "పురందరేశ్వర" లింగం కూడా వెలిసింది. ఆ ప్రాంతం 'గజతీర్థం'గా ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఒక సామాన్య వ్యాపారి ద్వారా శివలింగం ఏ విధంగా బయటపడింది, మధురా నగరం ఎలా నిర్మించబడింది అనే విషయాలు వివరించబడ్డాయి.
ధనంజయుడనే వ్యాపారి: కదంబ వనానికి తూర్పున ఉన్న 'కళ్యాణ నగరం'లో ధనంజయుడు అనే ఒక వైశ్యుడు (వ్యాపారి) ఉండేవాడు. అతను అర్జునుడి వలె ధైర్యవంతుడు.
దివ్య దర్శనం: ఒకసారి వ్యాపార నిమిత్తం వెళ్తూ అతను నీపవనం (కదంబ వనం) సమీపానికి చేరుకున్నాడు. ఈశ్వరుని కృప వల్ల అతనికి 'దివ్య చక్షువులు' (దైవిక దృష్టి) లభించాయి. ఆ అడవిలో దేవతలు స్వయంగా వచ్చి, కనకాబ్జిని సరస్సులోని పద్మాలతో పార్వతీ పరమేశ్వరులను పూజించడాన్ని అతను కళ్ళారా చూశాడు.
రాజుకు సమాచారం: ఈ అద్భుత దృశ్యాన్ని చూసిన ధనంజయుడు, వెంటనే ఆ ప్రాంతాన్ని పరిపాలిస్తున్న కులశేఖర పాండ్యుడు అనే రాజు దగ్గరకు వెళ్ళాడు. ఆ రాజు సాక్షాత్తు ఇంద్రుడి అంతటి పరాక్రమవంతుడు. ధనంజయుడు తాను చూసిన వింతనంతటినీ రాజుకు వివరించాడు.
మధురా నగర నిర్మాణం: రాజు కులశేఖరుడు తన బంధుమిత్రులతో కలిసి ఆ వనానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ సాంబశివుడిని, వినాయకుడిని ప్రార్థించి, ఆ పవిత్ర స్థలంలో ఒక గొప్ప నగరాన్ని నిర్మించమని శిల్పులను ఆజ్ఞాపించాడు.
నామకరణం: అగడ్తలు, ప్రాకారాలు, భవనాలతో ఆ నగరం అత్యంత సుందరంగా తయారైంది. అప్పుడు ఆకాశవాణి ఈ నగరానికి "మధుర" అని పేరు పెట్టింది. నాటి నుండి కులశేఖర మహారాజు సప్త సముద్రాల వరకు విస్తరించిన భూమండలాన్ని మధురను రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించాడు.
మలయధ్వజ పాండ్యుని జననం & విద్యాభ్యాసం
కుమారుని ప్రాప్తి: కులశేఖర మహారాజు భక్తికి మెచ్చిన పరమశివుని అనుగ్రహంతో అతనికి మలయధ్వజుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
బాల్యం: మలయధ్వజుడు చిన్నతనం నుండే భక్తి స్వభావం కలవాడు. ఆటలాడుకునే వయసులో కూడా మట్టితో శివాలయాలను నిర్మిస్తూ భక్తిని చాటుకునేవాడు.
గురువు అగస్త్యుడు: ఉపనయనం తర్వాత, అతను సాక్షాత్తు అగస్త్య మహర్షి వద్ద వేదాలను అభ్యసించాడు. తన తండ్రి కులశేఖరుని నుండి అస్త్రశస్త్ర విద్యలను నేర్చుకున్నాడు. అన్ని విద్యలతో పాటు శివపార్వతులపై అచంచలమైన భక్తిని పెంపొందించుకున్నాడు.
వివాహం మరియు రాజ్యపాలన
కాంచనమాలతో వివాహం: యవ్వనంలో ఉన్న మలయధ్వజునికి, కాంచీపుర రాజు కుమార్తె అయిన కాంచనమాలతో వివాహం జరిగింది. ఆమె సుగుణవతి, సేవకులపై దయ గలది మరియు గొప్ప దైవభక్తి కలిగినది.
పట్టాభిషేకం: కులశేఖర మహారాజు తన కుమారుని ధర్మనిష్ఠను చూసి సంతోషించి, అతనికి రాజ్యభారాన్ని అప్పగించి ధర్మబోధ చేశాడు. మలయధ్వజుడు తన మంత్రుల సహాయంతో రాజ్యాన్ని అత్యంత సమర్థవంతంగా పరిపాలించాడు.
సంతానం కోసం అగస్త్యుని ఆశ్రయం
ముని బోధన: సంతానం కలగకపోవడంతో మలయధ్వజుడు తన భార్య కాంచనమాలతో కలిసి అగస్త్య మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్ళాడు.
రహస్యం: అప్పుడు అగస్త్యుడు ఒక రహస్యాన్ని బయటపెట్టాడు. "నీ భార్య కాంచనమాల గతంలో మీనాక్షీ దేవిని పూజించి ఒక అరుదైన వరాన్ని పొందింది. జగన్మాతయే తన కుమార్తెగా పుట్టాలని ఆమె కోరుకుంది. ఆ తల్లి ఆజ్ఞ ప్రకారమే నువ్వు ఆమెకు భర్తవయ్యావు" అని చెప్పాడు.
యజ్ఞం: సంతాన ప్రాప్తి కోసం, జగన్మాతను కుమార్తెగా పొందడం కోసం వంద అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేయమని అగస్త్యుడు సూచించాడు. మహర్షి ఆశీస్సులు తీసుకున్న మలయధ్వజుడు శివుని ఆరాధిస్తూ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు.
శివలీలార్ణవంలోని ఆరవ సర్గ సారాంశం
ఇందులో మలయధ్వజ మహారాజు చేసిన యజ్ఞం, జగన్మాత తటాతక (మీనాక్షి) గా ఆవిర్భవించిన ఘట్టం వివరించబడింది:
ఆరవ సర్గ: జగన్మాత ఆవిర్భావం (పుత్రకామేష్ఠి)
అశ్వమేధ యజ్ఞం: మలయధ్వజ మహారాజు అశ్వమేధ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించి యజ్ఞ అశ్వాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఆ గుర్రం హిమాలయాల వరకు వెళ్లి తిరిగి వచ్చింది. ఈ సందర్భంగా కవి వసంత ఋతువును అత్యంత సుందరంగా వర్ణించారు.
ఋత్విక్కుల కొలువు: ఈ యజ్ఞంలో గొప్ప మునులు పాల్గొన్నారు.
అగస్త్య మహర్షి - అధ్వర్యుడు (యజ్ఞ నిర్వాహకుడు).
ఆశ్వలాయనుడు - హోత.
జైమిని మహర్షి - ఉద్గాత.
వశిష్ఠ మహర్షి (అరుంధతీ సమేతంగా) - బ్రహ్మగా వ్యవహరించారు. ఈ యజ్ఞశాలలో కేవలం విధులే కాకుండా అనేక శాస్త్ర చర్చలు కూడా జరిగాయి.
మహారాజు దాతృత్వం: యజ్ఞం ముగిశాక, రాజు తన సామ్రాజ్యాన్నంతటినీ బ్రాహ్మణులకు దక్షిణగా ఇచ్చేశాడు. వారు తిరిగి ఆ భూమిని రక్షించలేమని చెప్పగా, దానికి బదులుగా రెట్టింపు ధనాన్ని ఇచ్చి రాజ్యాన్ని స్వీకరించి, ఆ ధనాన్ని మరల విద్వాంసులకే దానం చేశాడు.
తటాతక జననం: అగస్త్య, వశిష్ఠ మహర్షులు చర్చించుకుని జగన్మాత అవతరించడం కోసం 'పుత్రీయా ఇష్ఠి' (సంతానం కోసం చేసే ప్రత్యేక యజ్ఞం) నిర్వహించారు. యజ్ఞకుండం నుండి హోమాగ్ని జ్వాలల మధ్య ఒక దివ్యమైన బాలిక ఆవిర్భవించింది.
బాల్య వర్ణన: ఆ చిన్నారి "అమ్మా.. అమ్మా.." అంటూ అమృతం లాంటి మాటలు పలుకుతూ, తన అందెల రవళితో మలయధ్వజుని భార్య అయిన కాంచనమాల ఒడిలోకి చేరింది. ఆ బిడ్డను చూసి తల్లిదండ్రులు పొందిన ఆనందం మోక్షం కంటే మిన్నగా ఉంది.
ఆకాశవాణి పలికిన రహస్యం: అయితే ఆ బాలికకు మూడు స్తనాలు ఉండటం చూసి రాజు కొంత ఆందోళన చెందాడు. అప్పుడు ఆకాశం నుండి ఒక గంభీరమైన వాణి (అశరీరవాణి) ఇలా పలికింది:
"రాజా! ఈమెకు 'తటాతక' అని నామకరణం చేయి. ఈమెకు భర్త కాబోయే వ్యక్తి ఎప్పుడైతే ఈమెను చూస్తాడో, అప్పుడు ఈమెకున్న అదనపు (మూడవ) స్తనం మాయమైపోతుంది."
ముగింపు: ఈ దివ్య వాణిని విన్న రాజు పరమానంద భరితుడై యజ్ఞాన్ని పూర్తి చేశాడు. జగన్మాత మానవ రూపంలో అవతరించడంతో లోకమంతా అద్భుతమైన కాంతితో నిండిపోయింది.
ఏడవ సర్గ: బాల్య లీలలు & యవ్వనం
విద్యాభ్యాసం: తటాతక దేవి బాల్య లీలలను కవి ఈ సర్గలో అద్భుతంగా వర్ణించారు. ఆమె అగస్త్య మహర్షి వద్ద సకల విద్యలను, యుద్ధ తంత్రాలను నేర్చుకుంది.
యవ్వన ఆవిర్భావం: కాలక్రమేణా ఆమె యవ్వనవతి అయ్యింది. ఆమె సౌందర్యం వర్ణనాతీతంగా మారింది.
తండ్రి చింత: మలయధ్వజ మహారాజు తన కుమార్తెను చూసి గర్వపడినా, మనసులో ఒక చింత మొదలైంది. ఈ భూలోకంలో గానీ, స్వర్గలోకంలో గానీ ఆమెకు తగిన వరుడు (భర్త) ఎవరున్నారని ఆయన ఆలోచనలో పడ్డాడు. చివరకు ఆ చంద్రశేఖరుడే (శివుడు) మార్గం చూపుతాడని ఆయనను శరణు వేడాడు.
ఎనిమిదవ సర్గ: దిగ్విజయ యాత్ర ప్రారంభం
మాతృమూర్తి అనుమతి: పాండ్య రాజకుమారి తటాతక తన తల్లి కాంచనమాలతో మరియు మంత్రి సుమతితో తన మనసులోని మాట చెప్పింది. తాను దిగ్విజయ యాత్రకు (ప్రపంచాన్ని జయించడానికి) వెళ్తానని నివేదించింది.
అగస్త్యుని ఆశీస్సులు: అదే సమయంలో అగస్త్య మహర్షి అక్కడికి వచ్చి, ఆమెను దీవించి ఇలా పలికారు: "అమ్మా! నీ విజయయాత్ర సాగించు. ఈ యాత్రలోనే నీకు తగిన వరుడు లభిస్తాడు, నీ వివాహం కూడా జరుగుతుంది."
యాత్ర ప్రారంభం: మంగళకరమైన రక్షాబంధనం ధరించి, సైన్యంతో కలిసి ఆమె బయలుదేరింది. ఆమె పరాక్రమాన్ని చూసి భయపడిన ఇతర రాజులు కానుకలతో వచ్చి ఆమెను శరణు వేడారు.
తొమ్మిదవ సర్గ: దిగ్విజయ యాత్ర - భూమండల పర్యటన
ప్రతాప వర్ణన: ఒక ఉదయాన్నే ఆమె తన విజయయాత్రను తిరిగి ప్రారంభించింది. ఆమె యుద్ధ భేరీల శబ్దం ఒక యోజన దూరం వినిపిస్తే, ఆమె ప్రతాపం దానికంటే పది రెట్లు, ఆమె కీర్తి వంద రెట్లు, శత్రువుల భయం వెయ్యి రెట్లు వ్యాపించాయి.
పర్వత ప్రాంతాలు: ఆమె కీర్తిని దశదిశలా చాటుతూ, దారి లేని హిమాలయ శిఖరాలను కూడా అధిరోహించింది.
ఖండాల పర్యటన: హిమాలయాల నుండి దిగి ఆమె 'కింపురుష వర్షం', 'కేతుమాల వర్షం' (పురాణాల ప్రకారం భూమి మీది వివిధ ప్రాంతాలు) వంటి సుదూర ప్రదేశాలను జయించింది.
సముద్రుని ప్రార్థన: ఆమె నీల పర్వతాన్ని దాటి సముద్ర తీరానికి చేరుకున్నప్పుడు, సముద్రుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమై ఆమెను ప్రార్థించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె జంబూ నదీ తీరానికి చేరుకుంది.
శివలీలార్ణవంలోని పదవ సర్గ సారాంశం .. ఇది ఈ కావ్యం మొత్తానికి అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం. తటాతక దేవి సాక్షాత్తు పరమశివుడిని ఎదుర్కోవడం, తన వివాహ నిశ్చయాన్ని తెలుసుకోవడం ఇందులో వర్ణించబడింది:
పదవ సర్గ: దిక్పాలక విజయం మరియు శివ దర్శనం
ఇంద్రునిపై విజయం: దిగ్విజయ యాత్రలో భాగంగా తటాతక దేవి తన సైన్యంతో కలిసి స్వర్గలోకంపై దండెత్తింది. ఇంద్రుడు ప్రయోగించిన శక్తివంతమైన బాణాలను ఆమె తన బాణాలతో మధ్యలోనే ముక్కలు చేసింది. "ఓ దేవేంద్రా! మధురలోని సుందరేశ్వరుని అభిషేకానికి, పూజకు నీ దగ్గర ఉన్న కామధేనువును, కల్పవృక్షాలను పంపించు" అని ఆదేశించి అతడిని లొంగదీసుకుంది.
కైలాస గమనం: పది దిక్కుల పాలకులను జయించిన తర్వాత, ఆమె నేరుగా పరమశివుని నివాసమైన కైలాసానికి చేరుకుని పెద్ద పెట్టున సింహనాదం చేసింది. ఆ శబ్దానికి నందికి కోపం రాగా, శివుడు మాత్రం చిరునవ్వు చిందించాడు.
శివగణాలతో యుద్ధం: వింత ఆకారాలు కలిగిన శివగణాలు ఆమెను ఎదిరించడానికి వచ్చాయి. కానీ ఆమె పరాక్రమం ముందు వారు నిలవలేకపోయారు.
మహేశ్వర దర్శనం - శాపవిముక్తి: చివరకు సాక్షాత్తు పరమశివుడు (చంద్రశేఖరుడు) యుద్ధరంగానికి వచ్చాడు. శరత్కాల చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తున్న ఆ దేవుడిని చూడగానే తటాతకలో అద్భుతమైన మార్పు వచ్చింది.
ఆమె చేతిలోని ధనుస్సు, బాణాలు కింద పడిపోయాయి.
ఆమె మనసు యుద్ధాన్ని మరిచి, ఆ స్వామిని కౌగిలించుకోవాలని తహతహలాడింది.
అశరీరవాణి చెప్పినట్లుగా, ఆమె మూడవ స్తనం అదృశ్యమైపోయింది. దీనితో ఆమెకు తన భర్త ఎవరో అర్థమై, లజ్జతో (సిగ్గుతో) తల వంచుకుంది.
వివాహ నిశ్చయం: శివుడు ఆమె దగ్గరకు వచ్చి, ఆమె ముఖాన్ని పైకి ఎత్తి.. "దేవీ! ఎందుకు సిగ్గుపడతావు? యుద్ధంలో నువ్వే నన్ను గెలిచావు" అని పలికాడు. రాబోయే సోమవారం నాడు తాను మధురా నగరానికి వచ్చి ఆమెను వివాహం చేసుకుంటానని వాగ్దానం చేసి అంతర్థమయ్యాడు.
తిరుగు ప్రయాణం: మంత్రి సుమతి ఆమెకు అగస్త్య మహర్షి చెప్పిన మాటలను గుర్తుచేశాడు—"నీ దిగ్విజయ యాత్ర నీ వివాహంతో ముగుస్తుందని ఆయన చెప్పారు కదా!" అని. ఆ మాటలతో సంతోషించిన తటాతక దేవి తన రాజధాని మధురకు ప్రయాణమైంది.శివలీలార్ణవంలోని 11 మరియు 12వ సర్గల సారాంశం ఇక్కడ ఉంది. ఈ భాగంలో మీనాక్షీ సుందరేశ్వరుల మంగళకరమైన వివాహ ఘట్టం మరియు ఆ తర్వాత జరిగిన విశేషాలు వివరించబడ్డాయి:
పదకొండవ సర్గ: మధురా నగర ప్రవేశం - వివాహ మహోత్సవం
తిరుగు ప్రయాణం: తటాతక దేవి పుష్పక విమానంలో ఆకాశమార్గాన బయలుదేరింది. దారిలో అడవులు, నదులు, పర్వతాలను చూస్తూ శుభ ముహూర్తాన మధురా నగరం చేరుకుంది. తల్లి కాంచనమాలను కలిసి తాను తెచ్చిన దివ్య కానుకలను (కల్పవృక్షం, కామధేనువు మొదలైనవి) సమర్పించింది.
సుందరేశ్వరుని రాక: వివాహ సమయం ఆసన్నమవడంతో, లింగ స్వరూపుడైన పరమశివుడు ఒక అత్యంత సుందరమైన మానవ రూపం (సుందర పాండ్యుడు) ధరించి బయటకు వచ్చాడు.
దివ్య స్వాగతం: రాజభవనానికి చేరుకున్న శివునికి అగస్త్య మహర్షి సాదర స్వాగతం పలికాడు. బ్రహ్మ, విష్ణువులు స్వయంగా స్వామికి ఇరువైపులా నిలబడి చేతులు అందిస్తుండగా, శివుడు వివాహ మండపంలోకి ప్రవేశించాడు.
కన్యాదానం: లక్ష్మీదేవి స్వయంగా శివుని పాదాలు కడిగింది. మునులు మంగళాష్టకాలు, వేద మంత్రాలు పఠిస్తుండగా మీనాక్షీ సుందరేశ్వరుల వివాహం వైభవంగా జరిగింది.
పన్నెండవ సర్గ: విందు మరియు వింతలు
వివాహ విందు: పెళ్లి తర్వాత అద్భుతమైన విందు ఏర్పాటు చేశారు. బ్రహ్మ-సరస్వతి, విష్ణువు-లక్ష్మి, ఇంద్రుడు-శచీదేవి వంటి దంపతులందరూ మీనాక్షీ సుందరేశ్వరులతో కలిసి భోజనానికి కూర్చున్నారు. శివుడు తన పరిహాసాలతో (నర్మ సంభాషణలతో) దేవతలందరినీ అలరించాడు.
కుంభోదరుని ఆకలి: విందు తర్వాత మిగిలిన ఆహారాన్ని తినడానికి శివుని గణాలలో ఒకడైన కుంభోదరుడు వచ్చాడు. అతను ఎంత తిన్నా ఆకలి తీరలేదు. చివరకు శివుని ఆజ్ఞతో అతని దాహం తీర్చడానికి గంగాదేవి వేగంగా అక్కడ ప్రవహించింది. అందుకే ఆ నదికి "వేగవతి" (నేటి వైగై నది) అని పేరు వచ్చింది.
పట్టాభిషేకం: వివాహానంతరం అగస్త్యుడు మొదలైన మహర్షుల సమక్షంలో శివునికి (సుందర పాండ్యునిగా) పట్టాభిషేకం జరిగింది. అప్పటి నుండి శివపార్వతులు మధురా నగరాన్ని రాజధానిగా చేసుకుని ధర్మబద్ధంగా భూమండలాన్ని పాలించారు.
పదమూడవ సర్గ: ఉగ్రపాండ్యుని జననం & దివ్య నిష్క్రమణం
పాలన: సుందర పాండ్యుడు (శివుడు), తటాతక దేవి (మీనాక్షి) కలిసి భూమండలాన్ని ఏకఛత్రాధిపత్యంగా పాలించారు. వారి కాలంలో వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు, చతుర్విధ పురుషార్థాలు వర్ధిల్లి, ధర్మం నాలుగు పాదాల మీద నడిచింది.
కుమార జననం: కొంతకాలం తర్వాత తటాతక దేవి గర్భవతి అయ్యింది. శుభ లగ్నంలో పాండ్య వంశోద్ధారకుడైన కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ బాలుడు సాక్షాత్తు కుమారస్వామి (తారకాసుర సంహారి) అంశతో, ఉగ్ర స్వభావంతో పుట్టడం వల్ల అతనికి "ఉగ్రుడు" అని పేరు పెట్టారు.
వివాహం & పట్టాభిషేకం: ఉగ్రపాండ్యునికి సూర్యవంశపు కన్య అయిన 'కాంతిమతి'తో వివాహం జరిగింది. అనంతరం సుందరేశ్వరుడు తన కుమారునికి పట్టాభిషేకం చేసి, రాజనీతిని, శత్రువులను ఎలా జయించాలో బోధించాడు.
లింగంలో ఐక్యం: బాధ్యతలు అప్పగించిన తర్వాత, మీనాక్షీ సుందరేశ్వరులు తమ మానవ రూపాలను వదిలి మధురలోని మూలలింగం మరియు మీనాక్షీ విగ్రహంలో ఐక్యమైపోయారు.
ఇంద్రుని అసూయ: ఉగ్రపాండ్యుడు వంద అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేసి భూమిని స్వర్గంలా మార్చాడు. ఇది చూసి ఇంద్రుడు అసూయ చెంది, సముద్రుని ప్రేరేపించి మధురపైకి పంపాడు. కానీ సుందరేశ్వరుని కృపతో ఉగ్రపాండ్యుడు ఆ విపత్తును శాంతింపజేసి, ఇంద్రునితో యుద్ధం చేసి గెలిచాడు.
పదునాల్గవ సర్గ: కరువు కాటకాలు & వంశాభివృద్ధి
జల కరువు: ఉగ్రపాండ్యుని పాలనలో ఒకసారి తీవ్రమైన కరువు (దుర్భిక్షం) ఏర్పడింది. ప్రజలు నీరు, ఆహారం లేక ఇబ్బంది పడ్డారు.
సోమవార వ్రతం: రాజు సుందరేశ్వరుని ప్రార్థిస్తూ భక్తితో 'సోమవార వ్రతాన్ని' ఆచరించాడు. దయతో ప్రసన్నుడైన పరమశివుడు ఆకాశం నుండి బంగారు వర్షం కురిపించి, కరువును పోగొట్టి రాజ్యాన్ని సుభిక్షం చేశాడు.
వీరపాండ్యుని జననం: ఉగ్రపాండ్యునికి, కాంతిమతికి 'వీరపాండ్యుడు' అనే కుమారుడు జన్మించాడు. ఉగ్రపాండ్యుడు తన కుమారునికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, శివసాయుజ్యాన్ని పొందాడు.
తర్వాతి తరం: వీరపాండ్యుడు కూడా తన వంశాన్ని వృద్ధి చేస్తూ ఒక కుమారుడిని పొందాడు. అయితే, ఒకసారి వేటలో వీరపాండ్యుడు ఒక పులి (శార్దూలం) దాడిలో మరణించాడు.
బాలరాజు: రాజు అకాల మరణం చెందడంతో, మంత్రులందరూ కలిసి కేవలం ఐదేళ్ల వయసున్న అతని కుమారుడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి పట్టాభిషేకం చేశారు.
పదిహేనవ సర్గ: సిద్ధుని లీలలు & రాజశేఖరుని జననం
అతివృష్టి: ఒకసారి మధురలో భారీ వర్షాల వల్ల ప్రజలు విలవిలలాడారు. అప్పుడు పాండ్య రాజు ప్రజలతో కలిసి సుందరేశ్వరుని శరణు వేడాడు.
సిద్ధుని ఆగమనం: అప్పుడు పరమశివుడు ఒక సిద్ధుని (యోగి) వేషంలో తన శిష్యులతో కలిసి మధురలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆయన అనేక అద్భుతాలు చేస్తూ ప్రజల కష్టాలను తీర్చాడు.
దివ్య దర్శనం: రాజు స్వయంగా సుందరేశ్వరాలయంలో ఆ సిద్ధుని కలిశాడు. సిద్ధుడు తన అణిమాది సిద్ధులను ప్రదర్శించి రాజు ఎదుటే అంతర్థమయ్యాడు (మాయమయ్యాడు).
రాజశేఖరుని జననం: ఆ సిద్ధుని (శివుని) అనుగ్రహంతో రాజుకు రాజశేఖరుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. సమయం వచ్చినప్పుడు రాజశేఖరునికి పట్టాభిషేకం చేసి, పాత రాజు శివసాయుజ్యం పొందాడు.
పదహారవ సర్గ: గౌరీదేవి తపస్సు & కులోత్తుంగ పాండ్యుడు
గౌరి అనే కుమార్తె: రాజశేఖర మహారాజు తపస్సు చేసి 'గౌరి' అనే పేరుగల కుమార్తెను పొందాడు.
మంత్రోపదేశం: ఆ బాలికకు ఐదేళ్ల వయసు ఉన్నప్పుడే తండ్రి ఆమెకు 'అంబికా మంత్రాన్ని' (ఏకాక్షరి) ఉపదేశించాడు. ఆమె నిష్టతో జపం చేసి సకల సిద్ధులను పొందింది. నటరాజస్వామి ఆమెకు బాలరూపంలో దర్శనమిచ్చాడు.
కులోత్తుంగ పాండ్యుడు: శివభక్తుడైన రాజశేఖరునికి శివుని వరం వల్ల 'కులోత్తుంగుడు' అనే కుమారుడు కలిగాడు. ఇతను రాజ్యభారాన్ని స్వీకరించాడు.
వైభవం: కులోత్తుంగుని గుణగణాలకు మెచ్చి అనేకమంది రాజులు తమ కుమార్తెలను ఇచ్చి వివాహం చేశారు. అతనికి వేల సంఖ్యలో కుమారులు కలిగారు. వారందరితో కలిసి అతను శివద్రోహులను శిక్షించి ధర్మాన్ని నిలబెట్టాడు.
కుళభూషణుడు: తన కుమారుడైన కుళభూషణునికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి కులోత్తుంగుడు కైలాస ప్రాప్తి చెందాడు.
పదిహేడవ సర్గ: అక్షయ ధనం & రాజేంద్ర పాండ్యుడు
కుళభూషణుని భక్తి: కుళభూషణ మహారాజు తన కులదైవమైన మధురానాథుని సేవలో నిరంతరం గడిపేవాడు. తన దగ్గర ఉన్న ఏనుగులు, గుర్రాలు, ధనం, ధాన్యం అన్నీ శివునివే అని భావించేవాడు.
అక్షయ నిధి: రాజు దానధర్మాలు, యజ్ఞాల వల్ల కోశాగారం (ఖజానా) ఖాళీ అయిపోయింది. అది గమనించిన పరమశివుడు, రాజు ఎంత ఖర్చు చేసినా తరగని విధంగా అక్షయమైన ధనాన్ని ప్రసాదించాడు.
రాజేంద్ర పాండ్యుడు: మీనాక్షీ సుందరేశ్వరుల అనుగ్రహంతో కుళభూషణునికి 'రాజేంద్రుడు' అనే కుమారుడు జన్మించాడు. రాజేంద్రుడు కూడా మీనాక్షీ దేవి భక్తిని చాటుతూ భూమండలాన్ని ఏకఛత్రాధిపత్యంగా పాలించాడు.
శివలీలార్ణవంలోని చివరి మూడు సర్గల (18, 19 మరియు 20) సారాంశం ఇక్కడ ఉంది. ఇందులో శివపాదశేఖరుని కథ, బ్రహ్మహత్యా పాతక విమోచనం మరియు పాండ్య వంశం యొక్క కవితా వైభవం వివరించబడ్డాయి:
పద్దెనిమిదవ సర్గ: శివపాదశేఖరుడు & వరగుణ పాండ్యుడు
వంశాభివృద్ధి: రాజేంద్ర పాండ్యుని తర్వాత శివపాదశేఖరుడు రాజు అయ్యాడు. తన తపఃఫలంగా శివభక్తుడైన వరగుణ పాండ్యుడిని కుమారుడిగా పొందాడు.
బ్రహ్మహత్యా పాతకం: వరగుణ పాండ్యుడు ఒకసారి అడవిలో వెళ్తుండగా అనుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడి మరణానికి కారణమయ్యాడు. దీనివల్ల అతనికి బ్రహ్మహత్యా పాతకం చుట్టుకుంది.
పాప విమోచనం: అశరీరవాణి సూచన మేరకు, రాజు కావేరీ నది (సహ్యతనయ) తీరంలో ఉన్న మధ్యాజన క్షేత్రానికి వెళ్లి, అక్కడ మద్ది చెట్టు (అర్జున వృక్షం) క్రింద ఉన్న మధ్యాజునేశ్వరుడిని దర్శించుకున్నాడు. ఆ క్షణమే అతని పాపం తొలగిపోయింది.
శివుని పరీక్ష: వరగుణుడు ఎప్పుడూ వీణ వాయిస్తూ శివుని స్తుతించేవాడు. శివుడు అతనిని పరీక్షించడానికి ప్రళయ కాలంలాంటి వర్షాన్ని కురిపించినా, రాజు చలించకుండా తన గానాన్ని కొనసాగించాడు. దీనికి మెచ్చిన శివుడు అతనికి ప్రసన్నుడై రాజరాజ పాండ్యుడు అనే కుమారుడిని ప్రసాదించాడు.
రాజరాజ పాండ్యుడు: తర్వాతి కాలంలో రాజరాజ పాండ్యుడు రాజయ్యాడు. అతనికి సుగుణుడు అనే గొప్ప వినయవంతుడైన కుమారుడు జన్మించాడు.
పందొమ్మిదవ సర్గ: వంశశేఖర పాండ్యుడు & ప్రళయ వర్ణన
మృగయా వినోదం: సుగుణ పాండ్యుడు రాజ్యాన్ని తన కుమారుడికి అప్పగించి వేటకు వెళ్లేవాడు.
ప్రళయం: ఈ కాలంలో మధురలో ఒకసారి భయంకరమైన ప్రళయం సంభవించింది. కవి ఈ ప్రళయాన్ని అత్యంత విపులంగా వర్ణించారు.
వంశశేఖర పాండ్యుడు: ఆ తర్వాత ద్రావిడ వంశంలో వంశశేఖరుడు అనే రాజు జన్మించాడు. ఇతను గొప్ప పరాక్రమవంతుడు మాత్రమే కాదు, అమృతం లాంటి మాటలతో కవులను కూడా మెప్పించేవాడు. ఇతను తన రాజ్యాన్ని మధురేశ్వరుడికే అంకితం ఇచ్చి పాలించాడు.
ఇరవయ్యవ సర్గ: కవి సంఘం & చంపక పాండ్యుడు
సాహిత్య వైభవం: ఈ సర్గలో కవి పరంపర గురించి, కావ్య స్వరూపం గురించి గొప్పగా వివరించబడింది. పాండ్య రాజులందరూ చంద్రశేఖరుని (శివుని) భక్తులుగా, సాహిత్య పోషకులుగా ఉండేవారు.
చంపక పాండ్యుడు: వంశశేఖరుని వారసుడిగా వచ్చిన ఒక రాజు, వసంత కాలంలో శివుని చంపక పుష్పాలతో (సంపెంగలు) పూజించేవాడు. అందుకే అతనికి చంపక పాండ్యుడు అని పేరు వచ్చింది.
కీరకవి ప్రసంగం: ఇక్కడ 'కీరకవి' (శుకబ్రహ్మ వంటి కవి) మరియు రాజుల మధ్య జరిగిన అద్భుతమైన సాహిత్య చర్చలను కవి వర్ణించారు.
కులేశ పాండ్యుడు: చంపక పాండ్యుని తర్వాత కులేశుడు రాజయ్యాడు. ఇతను కవులకు, రాజులకు కూడా రాజు వంటివాడు.
హాలాస్య క్షేత్రం: కవుల కోరిక మేరకు శివుడు కదంబ వనాన్ని (నీపవనం) వదిలి, వేగవతీ (వైగై) నది తీరంలో ఉన్న శ్రేష్టమైన హాలాస్య క్షేత్రానికి (మధుర) చేరుకున్నాడు.
ఇరవై ఒకటవ సర్గ: అరిమర్దన పాండ్యుడు & వాతపురీశుడు
పాలన: కులేశ పాండ్యుని కుమారుడైన అరిమర్దనుడు తన తండ్రి తర్వాత రాజ్యాధికారాన్ని చేపట్టాడు.
మంత్రి భక్తి: ఇతని దగ్గర వాతపురీశుడు (మాణిక్యవాచకర్) అనే గొప్ప మంత్రి ఉండేవాడు. ఆయన నిరంతరం శివారాధన చేస్తూ, రాజుకు రక్షణగా ఉంటూ రాజ్యాన్ని ధర్మబద్ధంగా నడిపించేవాడు.
శివలీలలు: ఆ సమయంలో పరమశివుడు అనేక అద్భుత లీలలను ప్రదర్శించాడు. ఆ లీలలను చూసి పాండ్య రాజు, మధుర ప్రజలు భక్తితో మునిగిపోయి, ఆనందబాష్పాలతో స్వామిని స్తుతించారు.
ఇరవై రెండవ సర్గ: కుబ్జ పాండ్యుడు & శైవమత పునరుద్ధరణ
మత మార్పిడి: అరిమర్దనుని వంశంలో కుబ్జ పాండ్యుడు అనే రాజు జన్మించాడు. ఇతడు చెడు సావాసాల వల్ల తన కులదైవమైన శివుడిని వదిలి జైన మతానికి (ఆర్హత దీక్ష) ఆకర్షితుడయ్యాడు. కానీ అతని భార్య మరియు మంత్రి మాత్రం శివునిపై అచంచలమైన భక్తిని కలిగి ఉండేవారు.
జ్ఞానపూర్ణుడు (సంబంధర్): ఒకసారి రాజు భయంకరమైన జ్వరంతో బాధపడ్డాడు. జైన పండితులు దానిని తగ్గించలేకపోయారు. అప్పుడు జ్ఞానపూర్ణుడు (తిరుజ్ఞాన సంబంధర్) అనే శివభక్తుడు శివప్రసాదంతో రాజు జ్వరాన్ని నయం చేశాడు.
శాస్త్ర చర్చ: జ్ఞానపూర్ణుడు ఎనిమిది వేల మంది జైన, బౌద్ధ మరియు చార్వాక పండితులతో శాస్త్ర చర్చ చేసి వారందరినీ ఓడించాడు. దీనితో కుబ్జ పాండ్యుడు తిరిగి శివుని శరణు వేడాడు.
శివజ్ఞానం: గురువు జ్ఞానపూర్ణుడు రాజుకు శివజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించాడు. దీనితో రాజ్యంలోని ప్రజలందరూ శివ మంత్రాన్ని, శివ వ్రతాలను ఆచరిస్తూ సుఖసంతోషాలతో గడిపారు.
అద్భుత సాక్ష్యం: ఒక వైశ్య స్త్రీ వివాహానికి సాక్ష్యం చెప్పడం కోసం, హాలాస్యనాథుడి (శివుని) మందిరంలో అంతకుముందు లేని ఒక బావి, శమీ వృక్షం మరియు శివలింగం అకస్మాత్తుగా ప్రత్యక్షమయ్యాయి. ఈ అద్భుతాన్ని చూసి దేవతలు కూడా వచ్చి స్తోత్రాలు చేశారు.
కావ్య ముగింపు
చతుష్షష్టి లీలలు: ఈ కావ్యంలో భగవంతుడైన సాంబశివుడు మధురలో చేసిన 64 లీలలు (చతుష్షష్టి లీలలు) వర్ణించబడ్డాయి. కదంబ వనంలో వెలసిన మీనాక్షీ సుందరేశ్వరులు త్రిలోకాలను కరుణిస్తూ అక్కడే కొలువై ఉన్నారు.
కవి విన్నపం: మహాకవి శ్రీ నీలకంఠ దీక్షితులు తన ఈ కావ్యాన్ని శివపార్వతుల పాదపద్మాలకు సమర్పిస్తూ ఇలా అన్నారు: "ఈ కావ్యంలో నవరసాలు లేకపోయినా, జగన్మాత మీనాక్షి యొక్క కారుణ్య అమృతం మాత్రం ఖచ్చితంగా ఉంటుంది."
No comments:
Post a Comment