శ్రీ శివోత్కర్షమంజరీ (01)

 ఓం

శ్రీ గురుభ్యో నమః।

మహాకవి శ్రీ నీలకంఠదీక్షిత విరచితా ।। శ్రీ శివోత్కర్షమంజరీ ।।

01 వ   శ్లోకం:

యా లక్ష్మీస్త్రిజగచ్ఛరణ్యచరణా తస్యాః పతిర్యచ్ఛరో

యద్దేయం నిఖిలైర్వదాన్యనివహైస్తద్యస్య జీర్ణం ధనుః ।

యా సంవిచ్ఛుతిషు శ్రుతా రహసి సా యత్పాదసంసేవినీ

స స్వామీ మమ దైవతం తదితరో నామ్నాపి నామ్నాయతే ।।

పదార్థం:

• యా లక్ష్మీః: ఏ లక్ష్మీదేవి అయితే

• త్రిజగచ్ఛరణ్యచరణా: ముల్లోకముల వారికీ శరణు ఇచ్చే పాదములు కలిగినదో

• తస్యాః పతిః: ఆ లక్ష్మీదేవి భర్త (విష్ణువు)

• యచ్ఛరః: ఎవరికి అమ్ము (బాణము) అయ్యారో

• నిఖిలైః వదాన్యనివహైః: సమస్తమైన దాతల సమూహము చేత

• యత్ దేయమ్: ఏ (బంగారము) అయితే దానముగా ఇవ్వదగినదో

• తద్యస్య జీర్ణం ధనుః  ఆ బంగారము (మేరు పర్వతము) ఎవరి యొక్క పాతబడిన (జీర్ణమైన) విల్లు అయిందో
• శ్రుతిషు యా శ్రుతా  వేదములలో ఎవరి గురించి చెప్పబడిందో
• సా సంవిత్  ఆ జ్ఞాన రూపిణి అయిన పరాశక్తి
• రహసి యత్పాదసంసేవినీ  రహస్యముగా ఎవరి పాదములను నిరంతరము సేవిస్తున్నదో
• సః స్వామీ  ఆయనే ప్రభువు (అధిపతి)
• మమ దైవతం  నా దైవము కూడా ఆయనే
• తదితరః  ఆయనను విడిచి ఇతర దైవములెవరూ
• నామ్నాపి న ఆమ్నాయతే    పేరుకు కూడా పేర్కొనబడరు.

తాత్పర్యం

ముల్లోకాలలోని సమస్త జీవులకు రక్షణనిచ్చే పాదములు కలిగిన లక్ష్మీదేవి యొక్క భర్త (మహావిష్ణువు) ఎవరికి బాణముగా మారారో;

 గొప్ప దాతలందరూ దానము చేయడానికి అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావించే బంగారముతో నిండిన మేరు పర్వతము ఎవరికి ఒక పాత విల్లు వలె ఉన్నదో;

 వేదములలో ఏ జ్ఞాన స్వరూపిణి గురించి అయితే చెప్పబడిందో,

 ఆ పరాశక్తి రహస్యముగా ఎవరి పాదపద్మములను నిరంతరము సేవిస్తున్నదో—

ఆ పరమేశ్వరుడే నా ప్రభువు మరియు నా ఆరాధ్య దైవము.

 ఆయనను విడిచి ఇతర దైవములెవరూ నా దృష్టిలో పేరుకు కూడా పేర్కొనదగిన వారు కారు.

వివరణ:

1. శివానుగ్రహంతోనే వైష్ణవ పదం:

లోకమంతటికీ ఐశ్వర్యాన్ని ఇచ్చే మహాలక్ష్మికి భర్త అయిన విష్ణుమూర్తి, అంతటి ఉన్నతమైన 'వైకుంఠాధిపతి' స్థితిని పొందడానికి కారణం శివారాధనేనని వేద ప్రమాణాలు చెబుతున్నాయి.(తవ శ్రియే మరుతో మర్జయంత రుద్ర యత్తే జనిమ చారు చిత్రమ్। పదం యద్విష్ణోః ఉపమం నిధాయి తేన పాసి గుహాం నామ గోనామ ఋగ్వేదం సం V-3-3)  విష్ణువు శివలింగారాధన చేసి, ఆ పరమేశ్వరుని అనుగ్రహంతోనే 'మహాలక్ష్మీపతి' అయ్యారు. అంటే, సర్వ సంపదలకు మూలమైన లక్ష్మీనారాయణ తత్త్వానికి కూడా శివానుగ్రహమే ఆధారం.

2. శివుని అప్రతిహత శక్తి:

త్రిపుర సంహార ఘట్టం శివుని ఆజ్ఞాశక్తికి నిదర్శనం. లోక రక్షకుడైన విష్ణుమూర్తి ఆ సమయంలో శివునికి బాణముగా మారారు. అలాగే, దేవతలందరికీ నిధి అయిన, బంగారుమయమైన మేరు పర్వతం శివుని చేతిలో ఒక పాత విల్లులా సాగిపోయింది. విశ్వంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన వస్తువులు, వ్యక్తులు కూడా ఆ పరమశివుని సేవలో ఉపకరణాలుగా ఉండటమే ఆయన సర్వాధిక్యతకు నిదర్శనం.

3. జ్ఞానానికి గమ్యం శివుడే:

వేదాలలో 'సంవిత్' (అత్యున్నత చైతన్యం లేదా జ్ఞానం) అని కీర్తించబడే పరాశక్తి (పార్వతీదేవి), నిరంతరం శివుని పాదాలనే సేవిస్తుంటుంది. అంటే, సకల విద్యల యొక్క, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం యొక్క అంతిమ లక్ష్యం ఆ పరమశివుడిని చేరుకోవడమే. శక్తికి ఆధారం శివుడే అని దీని అంతరార్థం.

4. పశుపతి తత్త్వం - బంధ విముక్తి:

అజ్ఞానం, అహంకారం అనే పాశాలతో (తాళ్లతో) కట్టబడిన జీవులందరూ 'పశువులు'. ఈ సంసార బంధాల నుండి విముక్తి కలిగించి, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు కాబట్టి ఆయన 'పశుపతి'. వేదాలన్నీ ఏకకంఠంతో కీర్తించే పరమ సత్యం ఆయనే.

5. అంతర్యామి తత్త్వం:

మనం ఏ పేరుతో ఏ దేవతను పూజించినా, ఆయా దేవతల హృదయాలలో అంతర్యామిగా ఉండి ఆ పూజలను స్వీకరించేది ఆ పరమశివుడే. నదులన్నీ సముద్రంలో కలిసినట్లుగా, సకల దేవతా వందనాలు ఆ మూలపురుషుడికే చేరుతాయి. ఆయన రూపం ఏదైనా, సర్వవ్యాప్తమైన చైతన్యం మాత్రం శివతత్త్వమే.

ముగింపు:

లోకాలను రక్షించే లక్ష్మి, ఆమెను పొందిన విష్ణువు, విష్ణువు సైతం సేవించే శివుడు — ఈ క్రమాన్ని బట్టి చూస్తే శివుడే దైవశిఖామణి అని స్పష్టమవుతుంది. అందుకే, ఇతర దేవతల పేర్లు కేవలం నామమాత్రాలేనని, పరమార్థ దృష్టితో చూస్తే పరమేశ్వరుడే నా ఆరాధ్య దైవమని  నీలకంఠదీక్షితులు  నిశ్చయంగా ప్రకటించారు.

---