శివలీలార్ణవము 13 వ సర్గ 27 02 2026
శ్రీ నీలకంఠ దీక్షితుల వారు రచించిన "శ్రీ శివలీలార్ణవము" లోని పదమూడవ సర్గానికి చెందిన శ్లోకాల ప్రతిపదార్థ తాత్పర్య విశేషాలు
శ్లోకం 1
సార్థం దేవ్యా సున్దరః పాణ్యదేవః |
పృథ్వీం రేమే బిభ్రదేకాతపత్రామ్ ||
సుందర పాండ్య దేవుడు (శివుడు) మీనాక్షి దేవితో కలిసి ఈ విధంగా పాండ్య రాజ్య పట్టాభిషేకాన్ని పొందాడు. హిమాలయ పర్వతం వరకు శత్రువులనే ముల్లులు లేని భూమండలాన్ని ఏకఛత్రాధిపత్యంగా పాలిస్తూ ఆయన ఆనందించాడు.
విశేషాలు:
సుందరేశ్వరుడు కేవలం మధురకే కాక, యావత్ భూమండలానికి చక్రవర్తిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన వైనం ఇక్కడ వర్ణించబడింది. శత్రువులనే కంటకాలు లేని ప్రశాంత పాలనను ఇది సూచిస్తుంది.
శ్లోకం 2
సర్వాప్యుర్వీ యత్తులాకోటిమూర్ఛ్ని |
తస్యేదానీం బిభ్రతః కః ప్రయాసః ||
సముద్రాలు, ద్వీపాలు, అడవులు, కోటలు, పర్వతాలతో కూడిన ఈ భూమండలమంతా ఒకప్పుడు ఆయన అందె (తులాకోటి) చివర ఒక చిన్న రత్నంలా కనిపించేది. అటువంటి భూమిని ఇప్పుడు ఆయన తన బాహువుతో భరించడం (పాలించడం) ఆయనకు ఏమాత్రం శ్రమ కాదు.
పరమశివుని విశ్వరూపాన్ని కవి ఇక్కడ అద్భుతంగా వర్ణించారు. అనంతమైన విశ్వానికి అధిపతి అయిన ఆయనకు, ఒక చిన్న భూమండలాన్ని పాలించడం చాలా సులభమైన పని అని దీని భావం.
శ్లోకం 3
సఞ్ఛన్నా భూరాప సన్తాపమన్తః |
ఏకచ్ఛత్రచ్ఛాయయా తస్య రాజ్ఞః ||
పూర్వం అనేకమంది రాజుల తెల్లని గొడుగుల కింద ఉన్నప్పుడు భూదేవి మనసులో సంతాపం (వేడి/దుఃఖం) పొందింది. కానీ, ఇప్పుడు ఆ సుందర పాండ్యుని ఏకఛత్ర నీడలో ఆ భూదేవి ఎంతో సంతోషాన్ని పొందుతోంది.
అనేకమంది రాజులు ఉంటే కలహాలు, అశాంతి ఉంటాయని, కానీ శివుడు ఏకైక ప్రభువుగా ఉండటం వల్ల లోకానికి శాంతి, హాయి లభించాయని కవి చమత్కరించారు.
శ్లోకం 4
నాదాతారో నాప్యధర్మే ప్రసక్తాః |
స్థాతుం బాల్యే తస్య రాష్ట్రే చకాఙ్క్షుః ||
ఆ రాజ్యంలో యజ్ఞాలు చేయని వారు లేరు, బ్రహ్మవిద్య తెలియని వారు లేరు, దానం చేయని వారు లేరు, అధర్మానికి పాల్పడే వారు లేరు. అయితే, అక్కడి పండితులు తమ పాండిత్య గర్వాన్ని వదిలి, ఆ స్వామిని సేవించడానికి పసిపిల్లలుగా ఉండటానికే ఇష్టపడేవారు.
భగవంతుని సన్నిధిలో పాండిత్యం కంటే నిష్కల్మషమైన భక్తి ముఖ్యం. అందుకే అక్కడి జ్ఞానులు సైతం అజ్ఞానంతో కూడిన బాల్యాన్ని కోరుకున్నారని భక్తి పారవశ్యం వర్ణించబడింది.
శ్లోకం 5
చాతుర్వైద్యం తచ్చతుర్వర్గయోగమ్ |
తస్థౌ ధర్మస్తత్ర పాదైశ్చతుర్భిః ||
నాలుగు వర్ణాలు, నాలుగు ఆశ్రమాలు, నాలుగు వేదాలు, ధర్మార్ధ కామ మోక్షాలనే నాలుగు పురుషార్థాలు క్రమపద్ధతిలో ఉండటం చూసి, ధర్మదేవత ఆ రాజ్యంలో తన నాలుగు పాదాలతో నిశ్చయంగా నిలబడింది.
కృతయుగంలో లాగా ధర్మం పరిపూర్ణంగా వర్ధిల్లిందని భావం. సుందర పాండ్యుని పాలనలో లోక మర్యాదలు లోపం లేకుండా సాగాయని తెలుస్తోంది.
శ్లోకం 6
స్వర్ణం రూప్యం యాని చైవంవిధాని |
సర్వం జజ్ఞే విప్రలబ్ధం తదానీమ్ ||
ఆవులు, ధాన్యం, ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, బంగారం, వెండి - ఇవన్నీ మొదట ఆ ప్రభువు చేత పొందబడ్డాయి (విప్రలబ్ధే), ఆ వెంటనే అవన్నీ బ్రాహ్మణులకు దానంగా ఇవ్వబడ్డాయి (విప్ర-లబ్ధమ్).
ఇక్కడ 'విప్రలబ్ధ' అనే పదాన్ని కవి శ్లేషగా వాడారు. రాజుకు లభించిన సంపద వెంటనే విప్రులకు (బ్రాహ్మణులకు) దానంగా చేరిందని, ఆయన త్యాగశీలి అని అర్థం.
- మొదటి అర్థం (స్వామిన్యాదౌ విప్రలబ్ధే): రాజు చేత వంచించబడినది లేదా పొందబడినది. యుద్ధంలో శత్రురాజులను జయించి ఆ సంపదను రాజు తన వశం చేసుకున్నాడు.
- రెండవ
అర్థం (విప్ర-లబ్ధమ్): 'విప్ర' అంటే బ్రాహ్మణులు, 'లబ్ధమ్' అంటే పొందబడినది. అంటే రాజు తనకు లభించిన ఆ సంపదనంతటినీ ఏమాత్రం
దాచుకోకుండా వెంటనే బ్రాహ్మణులకు దానము చేసేశాడు.
- వ్యాఖ్య
విశేషం: మీరు ఇచ్చిన "వఞ్చితే అథ చ విప్రైః
లబ్ధే" అనే సూచన ప్రకారం - ఒకచోట 'వంచన' (శత్రువుల నుండి గ్రహించడం) జరిగితే, మరోచోట అది
'బ్రాహ్మణులకు లబ్ధి' (దానం) గా
మారింది. అంటే ధర్మబద్ధమైన రాజ్యాధికారంలో సంపద అనేది పండితుల, పేదల శ్రేయస్సు కోసమే వినియోగించబడుతుందని భావం.
శ్లోకం 7
పూర్ణః కోశో యస్య భిక్షాకపాలైః |
లబ్ధా సద్యస్తేన లక్ష్మీరపారా ||
కోట్లాది కల్పాలుగా కైలాసాన్ని పాలిస్తున్నప్పటికీ, ఎవరి ఖజానా అయితే కేవలం భిక్షా పాత్రలతో నిండి ఉండేదో (దిగంబరుడై ఉన్నాడో), అటువంటి శివుడు పాండ్య రాజ్యానికి రాజు కాగానే ఒక్కసారిగా అపారమైన ఐశ్వర్యం ఆయనకు లభించింది.
శివుడు స్వతహాగా వైరాగ్యమూర్తి. ఏమీ లేనివాడిలా కనిపించినా, ఆయన అనుగ్రహిస్తే అపారమైన సంపద కలుగుతుంది. ఇక్కడ వైరాగ్యానికి, రాజభోగానికి మధ్య ఉన్న వైవిధ్యాన్ని కవి అందంగా చెప్పారు.
శ్లోకం 8
యోగాచార్యా బ్రహ్మవిద్యావిదోపి |
తద్వత్ తాస్తాః కీర్త్తయోపి త్రిలోక్యామ్ ||
శైవులు, శాక్తేయులు, వైష్ణవులు, సాంఖ్యులు, యోగులు, బ్రహ్మజ్ఞానులు అందరూ ఎలాగైతే చివరకు ఆ ఒక్క పరమాత్మనే చేరుకుంటారో, అలాగే లోకంలోని సకల కీర్తులు కూడా ఆ సుందర పాండ్యుడినే చేరుకున్నాయి.
"ఏకం సద్విప్రా బహుధా వదంతి" అన్న వేద వాక్యం ఇక్కడ స్ఫురిస్తుంది. సకల మార్గాలు దైవానికి ఎలా చేరుతాయో, సకల కీర్తులు ఆ రాజుకే చెందాయని కవి వర్ణించారు.
శ్లోకం 9
యే తు ద్విష్టాస్తే హతాః సఙ్గరేషు |
పర్యావృత్య ప్రాపురన్తే తమేవ ||
ఆయనకు నమస్కరించిన వారు ఆయన తేజస్సుతో ఆయనను చేరుకున్నారు. ఆయనను ద్వేషించిన వారు యుద్ధంలో మరణించి, సూర్యమండలాన్ని భేదించుకుని వెళ్లి, చివరకు మళ్ళీ ఆయనలోనే ఐక్యమయ్యారు.
శత్రువులైనా, మిత్రులైనా చివరకు భగవంతునిలో కలవక తప్పదు. వీరమరణం పొందిన వారు సూర్యమండలాన్ని భేదించి మోక్షం పొందుతారనే శాస్త్ర విషయాన్ని కవి ఇక్కడ జోడించారు.
శ్లోకం 10
పశ్యన్ దేవో వేదవాదాయమానమ్ |
స్తోకస్తోకం వ్యాజహారాప్రమత్తః ||
తన ముఖపద్మం నుండి వెలువడే ప్రతి మాట వేద వాక్యంగా మారుతుండటం చూసి ఆ దేవుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. వేద శాఖల సంఖ్య మరీ పెరిగిపోతుందేమోనన్న భయంతో, ఆయన చాలా జాగ్రత్తగా, తక్కువగా మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాడు.
శివుని నోటి నుండి వచ్చే ప్రతి శబ్దం వేదమే. ఆయన మాటల వల్ల వేదాల సంఖ్య అమితంగా పెరిగితే మానవులు చదవలేరని భావించి, ఆయన మితభాషిగా మారారని కవి చమత్కరించారు.
శ్లోకం 11
గోసఞ్చారే సార్థసమ్మేలనే వా |
తాం మర్యాదాం స ప్రమాణీచకార ||
పొలాల గట్లు, నీటి ప్రవాహ నియంత్రణ, వారధుల నిర్మాణం, పశువుల మేత మైదానాలు మరియు వర్తక బృందాల కలయిక వంటి విషయాలలో మీనాక్షి దేవి పూర్వం ప్రజల కోసం ఏ మర్యాదలను (కట్టుబాటులను) ఏర్పరిచిందో, సుందర పాండ్యుడు వాటన్నింటినీ ప్రమాణంగా స్వీకరించి అమలు పరిచాడు.
సుందరేశ్వరుడు పట్టాభిషిక్తుడైన తర్వాత తన భార్య అయిన మీనాక్షి దేవి గతంలో నెలకొల్పిన సుపరిపాలన నియమాలను గౌరవిస్తూ, ప్రజా క్షేమమే ధ్యేయంగా పాలన సాగించాడని దీని భావం.
శ్లోకం 12
యస్యాశేషం శాసతోऽముం ప్రపంచమ్ |
తస్యేదానీం తేऽభవన్ పాణ్డ్యభర్తుః ||
ఈ ప్రపంచాన్ని పాలించే పరమాత్మకు అన్నమయ మొదలైన ఐదు కోశాలు మాత్రమే ఉన్నాయని వేదాలు చెబుతున్నాయి. కానీ, ఇప్పుడు పాండ్య రాజుగా అవతరించిన ఆ స్వామికి బంగారం, రత్నాలతో నిండిన లెక్కలేనన్ని ధన కోశాలు (ఖజానాలు) వచ్చి చేరాయి.
వేదాంత పరంగా జీవుడికి ఐదు కోశాలు ఉంటాయని చెబుతారు. అయితే రాజుగా ఉన్న శివుడికి భౌతికమైన సంపదతో కూడిన ఖజానాలు అనంతంగా ఉన్నాయని కవి ఇక్కడ లోకరీతిని, వేదాంతాన్ని కలిపి వర్ణించారు.
శ్లోకం 13
ప్రేయాన్ రాజ్యః పాలకో ద్రామిడానామ్ |
ఆత్మబ్రహ్మజ్యోతిరాదిశ్రుతిభ్యః ||
ఆయనకు వేదాలలో చెప్పబడిన 'ఆత్మ', 'బ్రహ్మ', 'జ్యోతి' వంటి పేర్ల కంటే... 'పాండ్య రాజు', 'పాండ్యులకు అల్లుడు', 'ద్రవిడ దేశ పాలకుడు' అనే పిలుపులంటేనే ఎక్కువ ఇష్టం కలిగింది.
భగవంతుడు తన ఐశ్వర్యం కంటే భక్తులతో తనకు ఉన్న సంబంధానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తాడని, అందుకే ఆయన మధుర ప్రజలకు ఆత్మీయుడిగా ఉండటాన్ని ఇష్టపడ్డాడని తెలుస్తోంది.
- సాధారణంగా పరమాత్మను వేదాలు
(శ్రుతులు) ఆత్మ, బ్రహ్మ, జ్యోతి అని కీర్తిస్తాయి.
- కానీ ఇక్కడ సుందర పాండ్యుడికి ఆ
వేదనామాల కంటే, ప్రజలు తనను "పాండ్య
రాజ్యాధ్యక్షుడు", "పాండ్యులకు అల్లుడు"
అని పిలిచే 'శ్రుతుల' (పేర్ల)
పట్లనే మక్కువ ఎక్కువ. భగవంతుడు తన ఐశ్వర్యం కంటే భక్తులతో ఏర్పడే లౌకిక
సంబంధాలనే ఇష్టపడతారని దీని భావం.
శ్లోకం 14
సా సఙ్క్రాన్తా తత్ర భూయశ్చకాశే |
పత్యుర్భాసాం భాస్వరేవాంశురేఖా ||
మీనాక్షి దేవికి ఉన్న అపారమైన రాజ్యశక్తి ఇప్పుడు సుందర పాండ్యునిలో చేరి మరింతగా ప్రకాశించింది. ఇది ఎలా ఉందంటే, సూర్యకిరణం స్పటిక పర్వతం మీద పడి రెట్టింపు కాంతితో ప్రకాశించినట్లుగా ఉంది.
శివశక్తుల ఐక్యతను ఇక్కడ కవి వర్ణించారు. మీనాక్షి దేవి తేజస్సు శివునిలో చేరి లోకాన్ని మరింత దేదీప్యమానంగా ఏలుతోందని భావం.
శ్లోకం 15
క్ష్మాపాలత్వం బిభ్రతా తేన లోకాః |
ధర్మైకాన్త్యం తన్వతా మానవేషు ||
ఆయన అందరినీ తమ తమ ధర్మాలలో ఉండేలా చూశాడు. అయితే, మనుషులలో ధర్మం ఒక్కటే నిలిచి ఉండేలా చేయడం వల్ల, 'కాలము' (యమధర్మరాజు) మాత్రం తన అధికారాన్ని కోల్పోయాడు.
ప్రజలందరూ ధర్మాత్ములుగా మారడం వల్ల అక్కడ అకాల మరణాలు లేవు. కాలప్రభావం (కలి ప్రభావం) పనిచేయడం లేదని, ధర్మం నాలుగు పాదాల మీద నడుస్తోందని దీని అంతరార్థం.
- సుందర పాండ్యుని పాలనలో ధర్మం నాలుగు పాదాల మీద నడుస్తోంది. ప్రజలందరూ తమ తమ విధులను సక్రమంగా నిర్వహిస్తున్నారు.
- దీనివల్ల అకాల మరణాలు లేవు.
అందువల్ల యముడు (వైవస్వతుడు) తన అధికార పరిధిని కోల్పోయాడు. అంటే, మృత్యువు కూడా ఆ రాజ్యంలో ధర్మాత్ములను ఏమీ చేయలేకపోయిందని కవి
చమత్కారం.
శ్లోకం 16
దేవీ జాతు స్ఫారచిన్తానిమగ్నా |
ప్రాహ స్మేదం ప్రాణనాథం మృగాక్షీ ||
ఈ విధంగా రాజ్యం పాలిస్తున్న సమయంలో, ఒకరోజు మీనాక్షి దేవి తీవ్రమైన ఆలోచనలో మునిగి ఉంది. సుందర పాండ్యుడు ఆమెను పదే పదే కారణం అడగగా, ఆ మృగాక్షి తన ప్రాణనాథుడితో ఇలా చెప్పింది.
శ్లోకం 17
ధర్మం తం తం నాథ! మాతా మదీయా |
స్నాతుం సిన్ధౌ శ్వః ప్రతిష్ఠాసతే సా ||
"నాథా! నీ అనుగ్రహం వల్ల ధర్మకార్యాలు చేస్తున్న నా తల్లి (కాంచనమాల), ఇప్పుడు తీర్థయాత్రలు చేయాలనే ఉత్సుకతతో ఉంది. ఆమె రేపు సముద్ర స్నానం చేయడం కోసం బయలుదేరాలని నిశ్చయించుకుంది."
శ్లోకం 18
తత్రానేష్యన్ సాగరాన్ సప్త దేవః |
ప్రాదుర్భూతా మూర్త్తిమన్తః ప్రణేముః ||
తన ప్రియురాలి విచారానికి కారణం తెలుసుకున్న ఆ దేవుడు, ఆ సప్త సముద్రాలనే ఇక్కడికి రప్పించాలని తలచి, వారిని స్మరించాడు. వెంటనే ఆ ఏడు సముద్రాలు మూర్తీభవించి ఆయన ముందు ప్రత్యక్షమై నమస్కరించాయి.
అత్తగారి కోరిక తీర్చడానికి సముద్ర స్నానం కోసం ఆమె ఎక్కడికో వెళ్లనక్కరలేకుండా, సముద్రాలనే తన వద్దకు పిలిపించిన శివుని లీల ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
శ్లోకం 19
ప్రాగేవాస్తే కశ్చిదేకస్తటాకః |
నామాదేశం సాగరానాదిదేశ ||
సుందరేశ్వరాలయానికి తూర్పు దిశలో ఒక తటాకం (సరస్సు) ఉంది. సముద్రాలందరినీ ఆ సరస్సులో ప్రవేశించమని స్వామి ఆజ్ఞాపించాడు.
విశేషాలు:
మధురలో ఉన్న 'సప్తసాగర తీర్థం' ఎలా ఏర్పడిందో ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది.
- నామాదేశం: దీనిని 'నామగ్రాహం' అని కూడా అంటారు. అంటే సముద్రాల
పేర్లను విడివిడిగా ఉచ్చరిస్తూ (పేరు పేరునా) పిలవడం. పాణిని వ్యాకరణ సూత్రం 'నమ్న్యః దిశిగ్రహోః' (3-4-58) ప్రకారం 'ణముల్' ప్రత్యయం చేరి ఈ రూపం ఏర్పడింది.
- పాఠభేదం: కొన్ని
తాళపత్ర గ్రంథాలలో (ఖ-పుస్తకంలో) 'నామాదేశం' అనే పదానికి బదులుగా 'రామాదేశం' అని ఉంది. 'రామా' అంటే
ఇక్కడ స్త్రీ (మీనాక్షి దేవి) అని అర్థం. అంటే మీనాక్షి దేవి ఆజ్ఞను
అనుసరించి సముద్రాలను పిలిచారని ఒక అర్థం రావచ్చు. అయితే 'నామాదేశం' (పేరు పేరునా పిలవడం) అనేదే
సందర్భోచితంగా కనిపిస్తుంది.
శ్లోకం 20
త్యక్త్వా రూపం పౌరుషం సిన్ధురాజాః |
ఆజిఘ్నన్తో దిక్తటానుత్తరఙ్గైః ||
ప్రజలందరూ చూస్తుండగానే ఆ సముద్ర రాజులు తమ పురుష రూపాలను వదిలి, ఆకాశమంత ఎత్తున లేచే పెద్ద పెద్ద తరంగాలతో ది Digantలను తాకుతూ జల రూపంలోకి మారారు.
శ్లోకం 21
కాసారాన్తస్సమ్భవార్హం సముద్రాః |
వల్గన్తీభిః పఙ్క్తిభిర్వీచికానామ్ ||
ఆ సముద్రాలన్నీ ఆ చిన్న సరస్సులో ఇమడటం కోసం తమ పరిమాణాన్ని తగ్గించుకున్నప్పటికీ, లోపల ఎగసిపడుతున్న అద్భుతమైన అలల వరుసల ద్వారా అవి సముద్రాలే అని స్పష్టంగా గుర్తించబడ్డాయి.
అనంతమైన సముద్రం ఒక చిన్న తటాకంలో ఇమిడిపోవడం అనేది భగవంతుని సంకల్పం వల్ల కలిగిన ఒక గొప్ప అద్భుతం.
శ్లోకం 22
స్త్రోతోభిస్తైః స్వీకృతాః సాగరాణామ్ |
విద్యుల్లేఖా విద్రుమత్వం చ తేషామ్ ||
అకాలంలో ఆకాశ మార్గాన్ని ఆక్రమిస్తూ ప్రవహిస్తున్న ఆ సముద్రాల ప్రవాహాలలో మేఘాలు నాచు (పాచి) వలె కనిపిస్తున్నాయి. ఆ మేఘాలలోని మెరుపు తీగలు సముద్రపు పగడాల వలె భాసిస్తున్నాయి.
విశేషాలు:
సముద్రాలు ఆకాశమంత ఎత్తుకు ఎగసి పడుతుండటం వల్ల, ఆకాశంలోని మేఘాలు సముద్రపు నీటిలోని నాచు మొక్కల్లా కనిపిస్తున్నాయని కవి ఉత్ప్రేక్షించారు.
శ్లోకం 23
సంవర్త్తేషు ద్యామివ ద్రష్టుకామైః |
సవ్యం చక్షుః శశ్వదస్పన్దతోచ్చైః ||
సప్తర్షి మండలం వరకు ఆక్రమించిన ఆ సముద్ర జలాలను చూసి, ప్రళయకాలం వచ్చిందేమోనని ఆకాశగంగ (అభ్రసింధువు) భయపడింది. ఆ భయంతో ఆకాశగంగ యొక్క ఎడమ కన్ను అదిరింది.
సాధారణంగా కీడు శంకించినప్పుడు కన్ను అదరడం పరిపాటి. సముద్రాలు ఆకాశాన్ని ముంచెత్తుతుంటే, ఆకాశగంగ తన ఉనికికి ప్రమాదం వాటిల్లుతుందని భయపడిందని కవి వర్ణించారు.
శ్లోకం 24
పర్యాప్తం యః ప్రాగ్యుగే వ్యోమకేశః |
ద్వితీయీకః సోऽస్య జజ్ఞేऽభిషేకః ||
పూర్వ యుగంలో గంగానది ద్వారా అభిషేకాన్ని పొందిన ఆ వ్యోమకేశుడికి (శివుడికి), ఇప్పుడు పాలు, పెరుగు, నెయ్యి వంటి ద్రవ్యాలతో కూడిన సప్త సముద్రాల ద్వారా రెండవసారి అద్భుతమైన అభిషేకం జరిగింది.
సప్త సముద్రాలలో క్షీర (పాలు), దధి (పెరుగు), ఘృత (నెయ్యి) సముద్రాలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ ఆ తటాకంలో చేరడం వల్ల శివుడికి దివ్యమైన అభిషేకం జరిగినట్లు కవి వర్ణించారు.
శ్లోకం 25
పారవారాః పల్వలే తత్ర పేతుః |
ప్రాయస్తాలున్యార్ద్రతామావహన్తః ||
సుందర పాండ్యుడు చూస్తుండగానే ఆ సముద్రాలన్నీ ఆ చిన్న సరస్సులో పడ్డాయి. ఆ సమయంలో పక్కనే ఉన్న అగస్త్య మహర్షి (కుంభయోని) వంటి ఋషుల దవడలు ఆ నీటి తుంపరల వల్ల తడిశాయి.
శ్లోకం 26
దధ్యప్యభ్రే దుర్లభం పాతుకామాః |
స్త్రోతస్యేషాం కీటమజ్జం మమజ్జుః ||
ఆకాశంలో దొరకని పాలు, నెయ్యి, మద్యం, చెరకు రసం, పెరుగు వంటి వాటిని తాగాలనే కోరికతో దేవతలు తమ విమానాలతో సహా ఆ ప్రవాహాలలో పురుగుల వలె మునిగి తేలారు.
"కీటమజ్జం మమజ్జుః" అంటే పురుగుల వలె మునిగిపోవడం. సముద్రాల ఉధృతి ముందు దేవతల విమానాలు కూడా చిన్న పురుగుల్లా అల్లాడిపోయాయని భావం.
శ్లోకం 26 - వ్యాకరణ విశేషం
- అర్థం: 'కీటమజ్జం' అంటే "పురుగుల
వలె మునిగిపోవడం". సముద్రాలు ఆకాశమంత ఎత్తుకు
ఎగసిపడుతున్నప్పుడు, వాటి వేగానికి మరియు పరిమాణానికి
దేవతలు తమ విమానాలతో సహా చిన్న చిన్న పురుగుల్లా ఆ నీటిలో మునిగిపోయారని
భావం.
- వ్యాకరణం
(పాణిని సూత్రం): ఇక్కడ 'ఉపమానే కర్మణి చ'
(పా.సూ. 3-4-45) అనే సూత్రం
ప్రకారం 'ణముల్' ప్రత్యయం
ఉపయోగించబడింది. సాధారణంగా ఒక క్రియను మరొక ఉపమానంతో (పోలికతో) కలిపి
చెప్పేటప్పుడు ఇటువంటి ప్రయోగాలు చేస్తారు.
- ఉదాహరణకు: 'ఘృతనిధాయం నిదధాతి' (నెయ్యిని దాచినట్లు
దాస్తున్నాడు) అన్నట్లుగా, ఇక్కడ 'కీటమజ్జం మమజ్జుః' అంటే పురుగులు ఎలాగైతే
నీటిలో మునిగి అల్లాడిపోతాయో, దేవతలు కూడా అలాగే
మునిగారు అని అర్థం.
శ్లోకం 27
ఏకం సర్వాణ్యేకదైవాజఘాన |
శౌర్యౌదార్యస్థైర్యగామ్భీర్యముఖ్యమ్ ||
ఉప్పు నీరు (క్షార సముద్రం) ఒక్కటే పాలు, నెయ్యి వంటి మిగిలిన అన్ని తీపి సముద్రాల రుచిని పాడుచేసింది. ఇది ఎలా ఉందంటే - ఒక చిన్న మూర్ఖత్వం, మనిషిలోని శౌర్యం, ఔదార్యం, ధైర్యం, గాంభీర్యం వంటి గొప్ప గుణాల రాశిని నాశనం చేసినట్లుగా ఉంది.
ఇక్కడ కవి ఒక చక్కని నీతిని (అర్థాంతరన్యాస అలంకారం) జోడించారు. ఎన్ని మంచి గుణాలు ఉన్నా ఒక్క మూర్ఖత్వం వాటన్నింటినీ మరుగున పరుస్తుందని హెచ్చరించారు.
శ్లోకం 28
ప్రాప్తాస్తీర్థే చిత్రతాం తత్ర సద్యః |
స్వర్గేऽప్యాసీచ్చిత్రతా యద్విచిత్రా ||
ఆ తీర్థంలో పంచేంద్రియాలకు సంబంధించిన శబ్ద, స్పర్శ, రూప, గంధ, రసాలు అద్భుతమైన విచిత్ర స్థితిని పొందాయి. అక్కడ స్నానం చేసిన మనుషులకే కాదు, స్వర్గంలోని దేవతలకు కూడా ఇది ఒక చిత్రమైన అనుభూతిని మిగిల్చింది.
శ్లోకం 29
ప్రాదుర్భూతాస్తీర్థరాజే హి తస్మిన్ |
న్యాయజ్ఞానాం నాగమాః పర్యుపాస్యాః ||
సకల గంధాలు, సకల రసాలు ఆ తీర్థ రాజంలో ఉద్భవించాయి. అక్కడ స్నానం చేయడం వల్ల బ్రహ్మభావం (మోక్షం) సిద్ధిస్తుండగా, ఇక న్యాయ శాస్త్రాలు చదివే వారికి వేరే ఉపదేశాలతో పనిలేదు.
శ్లోకం 30
హంసాస్తస్మిన్ సర్వసఙ్ఘాతరూపే |
ప్రాప్తాః సామ్యం న ప్రచేలుర్విలజ్జాః ||
నీటిని, పాలను వేరు చేయగల హంసలు కూడా ఆ సప్త సముద్రాల మిశ్రమాన్ని చూసి ఏమీ చేయలేక ఉత్సాహాన్ని కోల్పోయాయి. అవి చేపలు, కప్పలు, తాబేళ్లతో సమానంగా ఉండిపోయి, సిగ్గుతో కదలలేకపోయాయి.
శ్లోకం 31
తీర్థే స్నాతుం పుత్రవత్యోऽథవేతి |
శ్వశ్రూమన్తస్తత్ర శుశ్రావ దేవః ||
"పుత్రులు ఉన్నవారైనా లేదా భర్తతో కూడిన వారైనా మాత్రమే తీర్థ స్నానానికి అధికారం కలిగి ఉంటారు" అనే శాస్త్ర నియమాన్ని గుర్తు చేసుకుని, మీనాక్షి తల్లి (కాంచనమాల) మనసులో విచారించసాగింది. ఆమె మనోగతాన్ని పరమశివుడు గ్రహించాడు.
విశేషాలు:
కాంచనమాల భర్త (మలయధ్వజ పాండ్యుడు) అప్పటికే మరణించి ఉండటంతో, తాను ఒంటరిగా పుణ్య స్నానం చేయవచ్చా లేదా అని ఆమె సందేహించింది.
శ్లోకం 32
సమ్ప్రాప్తస్తచ్ఛాశ్వతం ధామ శమ్భోః |
అన్తశ్చిన్తామాప దేవస్తతోऽపి ||
"ఆమె భర్త అప్పటికే సంసార బంధాలన్నీ దాటి శివలోకాన్ని చేరుకున్నాడు. ఇప్పుడు ఆయనను తిరిగి తీసుకురావడం ఎలా?" అని శివుడు కూడా ఒక క్షణం ఆలోచనలో పడ్డాడు.
శ్లోకం 33
అప్పుడు శివుడు మలయధ్వజ పాండ్యుని యొక్క ఒక దివ్యమైన ఛాయను (రూపాన్ని) అక్కడికి రప్పించి మీనాక్షి దేవికి చూపాడు. ఆ దృశ్యాన్ని చూసి మీనాక్షి చిరునవ్వు చిందించగా, ఆ అద్భుతాన్ని తన అత్తగారికి కూడా తెలియజేశాడు.
తన భక్తురాలి కోరిక తీర్చడానికి, మరణించిన ఆమె భర్తను దివ్య రూపంలో రప్పించి, ఆమె సందేహాన్ని తీర్చి తీర్థ స్నానానికి మార్గం సుగమం చేశాడు ఆ పరమేశ్వరుడు.
పశ్యన్తీ చ ప్రాణనాథం విమానే |
భూయో భూయో మూర్ధ్ని చైనామజిఘ్రత్ ||
ఆ వార్త విని కాంచనమాల మిక్కిలి ఆనందించింది. విమానంలో ఉన్న తన ప్రాణనాథుడిని (మలయధ్వజ పాండ్యుడిని) చూసి, పరవశించిపోయింది. తన కుమార్తె అయిన మీనాక్షిని గట్టిగా కౌగిలించుకుని, పదే పదే ఆమె శిరస్సును మూర్కొన్నది (ప్రేమతో ముద్దాడింది).
శ్లోకం 35
మన్వానాహం తేన హృష్టా న తావత్ |
స్తావం స్తావం సా బభాషే కుమారీమ్ ||
"అమ్మా! నీకు తల్లిని కావడం వల్ల నాకు మోక్షం లభిస్తుందని తెలుసు, కానీ నీ తండ్రిని మరల చూసే వరకు నాకు అంతటి తృప్తి కలగలేదు" అని కాంచనమాల తన కుమార్తెను కొనియాడుతూ పలికింది.
శ్లోకం 36
ఆప్లుత్యారాదాగతేన ప్రియేణ |
సస్నౌ తీర్థే సప్తరత్నాకరే సా ||
విమానం నుండి కిందకు దిగివచ్చిన తన భర్తను చూసి ఆమె కొంత సిగ్గుపడింది. అనంతరం సుందర పాండ్యుని (శివుని) అనుమతి తీసుకుని, ఆ 'సప్త రత్నాకర' (ఏడు సముద్రాల కలయిక) తీర్థంలో ఆమె పుణ్య స్నానం ఆచరించింది.
ఇక్కడ 'సప్తరత్నాకరం' అంటే ఏడు సముద్రాల సమూహం అని అర్థం. భర్తతో కలిసి తీర్థ స్నానం చేయాలనే ఆమె ధర్మబద్ధమైన కోరిక ఇక్కడ నెరవేరింది.
- సమాస
వివరణ:
'సప్తరత్నాకరం' అనే పదాన్ని రెండు
విధాలుగా విశ్లేషించవచ్చు:
- ద్విగు
సమాసం (సమాహారము): "సప్తానాం రత్నాకరాణాం
సమాహారః" - ఏడు సముద్రాల యొక్క సమూహము. అనగా, ఏడు
సముద్రాలు ఏకమై ఒకే చోట నిక్షిప్తమై ఉన్నాయని అర్థం.
- బహువ్రీహి
సమాసం: ఏడు సముద్రాలు (రత్నాకరాలు) దేని యందు
ఉన్నాయో అట్టి తీర్థము. ఇది ఆ సరస్సు యొక్క పవిత్రతను, శక్తిని సూచిస్తుంది.
- అంతరార్థం: సాధారణంగా
ఒక నదిలోనో లేదా ఒక సముద్రంలోనో స్నానం చేయడం పుణ్యప్రదం. కానీ, ఇక్కడ ఏడు సముద్రాలు (ఉప్పు, చెరకు రసం,
మద్యం, నెయ్యి, పెరుగు,
పాలు మరియు స్వచ్ఛమైన నీరు) ఒకే చోట చేరడం వల్ల, ఇది సర్వశక్తివంతమైన తీర్థంగా మారింది. కాంచనమాల తన భర్తతో కలిసి
ఇందులో స్నానం చేయడం వల్ల ఆమెకు తక్షణమే కైవల్యం (మోక్షం) లభించిందని కవి
భావం.
శ్లోకం 37
దేవ్యాః స్నాన్త్యాస్తత్ర దృష్టం జనైర్యత్ |
చన్ద్రాపీడం చారుహాసం త్రిణేత్రమ్ ||
భర్త ఎడబాటు వల్ల స్నానానికి ముందు ఆమె రూపం దీనంగా ఉండేది. కానీ ఆ తీర్థంలో మునిగి పైకి లేవగానే, ఆమె రూపం చంద్రుని ధరించిన శివుని వలె ప్రకాశవంతంగా, చిరునవ్వుతో, దివ్యమైన తేజస్సుతో మారిపోయింది.
శ్లోకం 38
సార్థం పత్యా సర్వసౌభాగ్యధామ |
కిఞ్చిచ్చిత్తే ధారయన్తీదమూచే ||
తన భర్తతో కలిసి శాశ్వతమైన శివధామానికి (మోక్షానికి) వెళ్తున్న సమయంలో, కుమార్తెను వదిలి వెళ్తున్నాననే చిన్న బాధ ఆమె మనసులో కలిగింది. ఆ సందర్భంలో ఆమె తన కుమార్తెతో ఇలా అన్నది.
శ్లోకం 39
అద్యోత్సన్నః పాశవర్గోऽఖిలో మే |
త్వత్సౌభాగ్యాలోకభాగ్యం కిలేతి ||
"మీరిద్దరూ సాక్షాత్తు పూర్ణ బ్రహ్మ స్వరూపులని నాకు ఈరోజు తెలిసింది. నా సంసార బంధాలన్నీ తొలగిపోయాయి. అయితే, నీ సౌభాగ్యాన్ని (వైభవాన్ని) ఇంకా చూడలేకపోతున్నాననే చిన్న విచారం మాత్రం మిగిలి ఉంది."
శ్లోకం 40
క్షాన్త్యా ధృత్యా ప్రేమవత్యా చ భక్త్యా |
ద్రష్టాస్మి త్వాం స్వం పదం ప్రత్యుపేతామ్ ||
"నీ భర్త పాదపద్మాలను ఓర్పుతో, ధైర్యంతో, ప్రేమతో, భక్తితో సేవించు. త్వరలో ఒక కుమారుడిని పొంది, అతనికి రాజ్య బాధ్యతలు అప్పగించిన తర్వాత, నీవు కూడా నీ నిజధామానికి (కైలాసానికి) తిరిగి వచ్చినప్పుడు నిన్ను మళ్ళీ చూస్తాను" అని దీవించింది.
శ్లోకం 41
సర్వోత్తీర్ణం శాఙ్కరం ధామ దివ్యం |
వక్త్రం దేవ్యా దూషితం భూషితం చ ||
ఈ విధంగా తల్లి దివ్యమైన శివధామానికి వెళ్ళిపోతుండగా, మీనాక్షి దేవి కళ్ళలో ఆనంద భాష్పాలు (తల్లికి మోక్షం లభించిందని), దుఃఖ భాష్పాలు (తల్లి దూరమవుతోందని) ఒకేసారి వచ్చాయి. ఆ కన్నీళ్లు ఆమె ముఖాన్ని కలుషితం చేస్తూనే, ఒక అలంకారం వలె ప్రకాశింపజేశాయి.
శ్లోకం 42
మార్జన్ వాగ్భిర్మానసం క్లేశమస్యాః |
ఆనన్దాబ్ధావాచచార ప్రవీరః ||
తల్లి ఎడబాటుతో ఉన్న మీనాక్షి దేవిని సుందర పాండ్యుడు ఓదార్చాడు. ఆమె మనసులోని బాధను తన ప్రియ వచనాలతో తొలగించి, ఆ సరస్సులో ఆమెతో కలిసి జలక్రీడలు ఆడుతూ ఆనంద సముద్రంలో ఓలలాడించాడు.
శ్లోకం 43
ఆర్త్తానార్తిచ్ఛేదనైస్తత్తదర్హైః |
దేవో రక్షన్ పాలయామాస్ పృథ్వీమ్ ||
దీనులకు దానాలతో, దేవతలకు యజ్ఞ భాగాలతో, బాధితులకు వారి కష్టాలను తొలగించడం ద్వారా, జ్ఞానపిపాసులకు ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించడం ద్వారా ఆ దేవుడు భూమండలాన్ని రక్షించాడు.
శ్లోకం 44
దర్శం దర్శం పిప్రియే దేవపాణ్యః |
మాధ్వీగర్భా పద్మినీమప్యలీవ ||
కొంతకాలానికి మీనాక్షి దేవి గర్భవతి అయింది. ఆ స్థితిలో ఉన్న ఆమెను చూసి సుందర పాండ్యుడు - మేఘాన్ని చూసి ఆనందించే నెమలి లాగా, మకరందంతో నిండిన పద్మాన్ని చూసి మురిసిపోయే తుమ్మెద లాగా ఎంతో సంతోషించాడు.
శ్లోకం 45
యచ్చానీతం దౌహృదేనాథ తస్యాః |
తత్సమ్భూతేరద్భుతం మీనకేతోః ||
యౌవనం వల్ల కలిగిన చంచలత్వం, గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు కలిగే అలసట - ఇవన్నీ ఆమెలో ఒక వింతైన ప్రగల్భతను (శోభను) కలిగించాయి. ఆమె గర్భంలో పెరుగుతున్న ఆ బాలుడు (మురుగన్/కుమారస్వామి) సాక్షాత్తు మన్మథుడిని కూడా ఓడించేంతటి అందగాడని దీని అర్థం.
శ్లోకం 46
నిత్యం కార్శ్యం నిర్జహౌ మధ్యదేశః |
తత్రాప్యాసీదీదృశః కాలభేదః ||
గర్భవతి అయిన మీనాక్షి దేవి యొక్క ఇతర అవయవాలు (కాళ్లు, చేతులు) కొంత కృశించినట్లుగా అనిపించినా, ఆమె మధ్య ప్రదేశం (ఉదరం) మాత్రం తన సహజమైన సన్నదనాన్ని వదిలిపెట్టి వృద్ధి చెందింది. ఈ విధంగా శరీరంలో ఒకచోట తగ్గుదల, మరొకచోట పెరుగుదల ఒకే కాలంలో సంభవించడం విశేషం.
శ్లోకం 47
ఆస్తామస్యా యౌవనోపక్రమం యౌ |
సఙ్ఘర్షేణాన్యోన్యమాసాదితేన ||
యౌవన ప్రారంభంలో ఆమె వక్షోజాలు ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడుతున్నట్లుగా పెరిగాయి. కానీ ఇప్పుడు గర్భధారణ సమయంలో అవి ఒకదానిని ఒకటి తాకుతూ (సఙ్ఘర్షణ), తమ మధ్య ఉన్న పోటీని నిజమైన ఘర్షణగా మార్చుకున్నాయి.
ఇక్కడ కవి 'యౌవనోపక్రమము' అనే పదాన్ని వ్యాకరణబద్ధంగా (నపుంసక లింగంలో) ప్రయోగించి, యౌవనంలో మొదలైన ఆ సహజమైన పెరుగుదలను వర్ణించారు.
- ఇక్కడ మీనాక్షి దేవి యౌవనం
ఇప్పుడే ప్రారంభమవుతున్న స్థితిని (యౌవనోపక్రమ్యమాణమ్) ఇది సూచిస్తోంది. ఆమె
వక్షోజాల మధ్య ఉన్న స్పర్ధ (పోటీ) కేవలం శారీరక మార్పు మాత్రమే కాదు, అది ఒక క్రియా విశేషణంలా వర్ణించబడింది.
శ్లోకం 48
సర్వాప్యేషాలమ్భి గర్భేణ నూనమ్ |
స్నాతుం పాతుం స్పన్దితుం చాప్యశక్తిః ||
మీనాక్షి దేవికి ఉన్న అపారమైన శక్తి అంతా ఇప్పుడు ఆమె గర్భంలోని బాలుడికి (కుమారస్వామికి) చేరినట్లుంది. అలా కాకపోతే, స్నానం చేయడానికి, పానీయం సేవించడానికి, కనీసం కదలడానికి కూడా ఆమె ఎందుకు అంతటి అశక్తిని (నీరసాన్ని) ప్రదర్శిస్తుంది?
లోకంలో గర్భిణీ స్త్రీలకు కలిగే సహజమైన అలసటను, శివుని తేజస్సు ఆమె గర్భంలో ఉండటం వల్ల కలిగిన శక్తి పరిణామంగా కవి వర్ణించారు.
శ్లోకం 49
ఋక్షే రౌద్రే రౌద్రవృత్తిః పరైషు |
తస్యా గర్భాత్ తారకారిః కుమారః ||
చంద్రుడు కేంద్ర స్థానంలో (లగ్నంలో) ఉండగా, దేవగురువు (బృహస్పతి) అనుకూలించగా, ఆరుద్ర నక్షత్రంలో... శత్రువుల పట్ల రౌద్రంగా ఉండేవాడు, తారకాసురుని సంహరించినవాడు అయిన కుమారస్వామి, పాండ్య వంశాభివృద్ధి కోసం మీనాక్షి గర్భం నుండి జన్మించాడు.
జ్యోతిష శాస్త్ర ప్రకారం కుమారస్వామి జన్మలగ్నాన్ని కవి ఇక్కడ సూచించారు. 'కేంద్రము' అంటే లగ్న స్థానమని అర్థం.
"కేన్ద్రే లగ్నస్థే సతీత్యర్థః" వివరణ: కుమారస్వామి (ఉగ్రపాండ్యుడు) జన్మించిన సమయాన్ని తెలుపుతూ 'కేంద్రము' అనే పదాన్ని వాడారు.
- జ్యోతిష శాస్త్రంలో 1, 4, 7,
10 స్థానాలను కేంద్రాలు అంటారు. ఇక్కడ కేంద్రం అంటే లగ్నము
అని అర్థం.
- చంద్రుడు లగ్నంలో ఉండి, శుభ గ్రహాల దృష్టి కలిగి ఉన్న అత్యంత బలమైన శుభ ముహూర్తంలో లోక రక్షణ
కోసం ఈ కుమారుడు జన్మించాడని దీని భావం.
శ్లోకం 50
స్వర్ణావ్యగ్రే మేరుమూలాదమీషామ్ |
భూదేవానాం భూరిదానచ్ఛలేన ||
భవిష్యత్తులో తన కుమారుడు మేరు పర్వతం నుండి తీసుకురాబోయే బంగారానికి స్థలం కల్పించడం కోసమో అన్నట్లు, సుందరేశ్వరుడు అప్పటికే తన ఖజానాలో ఉన్న సంపదను బ్రాహ్మణులకు విపరీతంగా దానాలు చేసి ఖాళీ చేయించాడు.
శ్లోకం 51
బాలో దోషాన్ బాహుముఖ్యప్రయుక్తాన్ |
చక్రే దేవః షణ్ముఖోऽప్యైకముఖ్యమ్ ||
ఇతర రాజుల పరిపాలనలో ఉండే అనేక లోపాలను గమనించిన ఆ బాలుడు, సముద్ర ద్వీపాలతో కూడిన ఈ భూమిని ఏకఛత్రాధిపత్యంగా పాలించడం కోసం, తన ఆరు ముఖాలను ఒకే ముఖంగా (ఐకముఖ్యము) మార్చుకున్నాడు.
షణ్ముఖుడు (ఆరు ముఖాలు కలవాడు) రాజ్యతంత్రం కోసం ఒకే ముఖంతో సుందర పాండ్యుని కుమారుడిగా అవతరించాడని కవి భావం. ఇక్కడ 'బాహుముఖ్య' అంటే అనేక మంది మంత్రుల చేత నడిపించబడే లోపభూయిష్టమైన పాలన అని శ్లేషార్థం.
- బాహుముఖ్యము: దీనికి రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి.
- 'బాహుభిః ముఖ్యమ్' - కేవలం భుజబలంతోనే పాలించే రాజుల పద్ధతి.
- 'బహు-ముఖత్వమ్' - పరిపాలనలో ఏకత (Unity) లేకపోవడం, అనేక మంది స్వార్థపూరిత అధికారుల చేతుల్లో రాజ్యం ముక్కలవ్వడం.
- ఐకముఖ్యము: షణ్ముఖుడైన
కుమారస్వామికి ఆరు ముఖాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆయన పాలనలో మాత్రం 'ఏకముఖత్వం' (Singular focus/Unity) ఉంది. అంటే,
తన ఆరు ముఖాల తెలివితేటలను ఒకే లక్ష్యం (ప్రజా క్షేమం) వైపు
మళ్లించి, లోపాలు లేని ఏకఛత్రాధిపత్యాన్ని ఆయన
స్థాపించాడని అర్థం.
శ్లోకం 52
అప్యుద్గన్తారం తేజసా చ శ్రియా చ |
చక్రే నామ్నాప్యుగ్ర ఇత్యేవ దేవః ||
మహోగ్రుడు (శివుడు) కోసం జన్మించినవాడు, స్వభావరీత్యా ఉగ్రమైన తేజస్సు, ఐశ్వర్యం కలవాడు అయిన ఆ బాలుడికి, అగస్త్య మహర్షి (కుంభయోని) ఆజ్ఞ మేరకు సుందర పాండ్యుడు "ఉగ్ర పాండ్యుడు" అని నామకరణం చేశాడు.
శ్లోకం 53
సార్థం వేదాః స్వస్వశాఖాయమేతాః |
ఇత్థం కృత్వా దేశికస్యోపదేశమ్ ||
సరైన సమయం రాగానే, ఉగ్రపాండ్యుడికి గురువుల ఉపదేశం లేకుండానే వేదాలు వాటి శాఖలతో సహా, మీమాంస, న్యాయం, ధర్మశాస్త్రాలు, ఇతిహాసాలు అన్నీ స్వయంగా స్ఫురించాయి.
ఆయన సాక్షాత్తు దైవాంశ సంభూతుడు కావడమే దీనికి కారణం.
శ్లోకం 54
చాపే శిష్యో జామదగ్న్యో యదీయః |
శస్త్రాస్త్రాణాం శాసితా తస్య యూనః ||
ఎవరైతే విష్ణుమూర్తికి (దైతేయారి) ఖడ్గ విద్యలో గురువో, ఎవరికి పరశురాముడు ధనుర్విద్యలో శిష్యుడో, ఆ మేరుధన్వి అయిన పరమశివుడే స్వయంగా తన కుమారుడైన ఉగ్రపాండ్యుడికి శస్త్ర శాస్త్ర విద్యలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు.
శ్లోకం 55
భాస్వద్వంశ్యా సోమచూడస్య రాజ్ఞః |
పాణౌ తేన గ్రాహయామాస యూనా ||
సూర్యవంశపు రాజైన సోమచూడుడి కుమార్తె 'కాంతిమతి' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె తండ్రి ఆమెను ఇవ్వగా, సుందర పాండ్యుడు తన కుమారుడైన ఉగ్రపాండ్యుడితో ఆమె పాణిగ్రహణం (వివాహం) జరిపించాడు.
త్రీణి ప్రౌఢజ్వాలమాలాకులాని |
ప్రహ్వీభూతం పాణ్డ్యరాజ్యే కుమారమ్ ||
దేవాదిదేవుడైన సుందరేశ్వరుడు, ప్రజ్వలిస్తున్న అగ్నిజ్వాలల వలె భయంకరమైన శక్తి, దండం, చక్రం అనే మూడు ఆయుధాలను తన కుమారుడికి ఇచ్చాడు. వినయంతో వంగి ఉన్న ఆ ఉగ్రపాండ్యుడిని పాండ్య రాజ్యానికి పట్టాభిషిక్తుడిని చేశాడు.
శ్లోకం 57
ప్రాపేదానీం పాణ్డ్యసేనాపతిత్వమ్ |
త్వజ్ఞానాబ్ధేస్తారకస్తాత ఏవ ||
పూర్వం దేవతలకు సేనాధిపతిగా ఉన్న కుమారస్వామి, ఇప్పుడు పాండ్యులకు సేనాధిపతి అయ్యాడు. అప్పట్లో తారకాసురుణ్ణి సంహరించిన వాడు, ఇప్పుడు అజ్ఞానమనే సముద్రం నుండి తరింపజేసే (తారక) తన తండ్రి అయిన శివుని అనుగ్రహాన్ని పొందాడు.
శ్లోకం 58
పృథ్వీం కీర్త్తిం కేవలం గృహణతః స్వామ్ |
వం షష్టిః షట్ చ తస్య వ్యతీయుః ||
భూమండల భారమంతా కుమారుడికి అప్పగించి, తాము కేవలం కీర్తిని మాత్రమే దాల్చి, మీనాక్షి సుందరేశ్వరులు అరవై ఆరు వేల సంవత్సరాల పాటు ఆనందంగా గడిపారు.
శ్లోకం 59
దృప్తా ఇత్థం వర్త్తితవ్యం త్వయేతి |
మీనాక్ష్యాం చ ప్రాపతుస్తౌ ప్రవేశమ్ ||
"భూమిని ఈ విధంగా పాలించాలి, గర్వితులైన శత్రువులను ఇలా జయించాలి, నీవు ఇలా ప్రవర్తించాలి" అని ఉగ్రపాండ్యుడికి ఉపదేశించి, ఆ దివ్య దంపతులు మధురలోని మూలలింగంలోను, మీనాక్షి అమ్మవారి విగ్రహంలోను ఐక్యమయ్యారు.
శ్లోకం 60
చ్ఛన్నౌ కిఞ్చిత్ ప్రత్యహం సేవమానః |
ఉగ్రంపశ్యైః శాసనైరుగ్రపాణ్డ్యః ||
మీనాక్షి సుందరేశ్వరుల రూపంలో ఉన్న తన తల్లిదండ్రులను ప్రతిరోజూ సేవిస్తూ, ఉగ్రపాండ్యుడు తన భయంకరమైన శాసనాల ద్వారా ఇతర రాజులను లొంగదీసుకుని రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
శ్లోకం 61
యచ్చాభుఙ్క్త స్వర్గభోగాన్ స భూమౌ |
ప్రాయేణాయం పామరాణాం స్వభావః ||
ఉగ్రపాండ్యుడు వంద అశ్వమేధ యాగాలతో శివుడిని పూజించి, స్వర్గ భోగాలను భూమిపైనే అనుభవించాడు. అది చూసి ఇంద్రుడు అసూయ చెందాడు. సాధారణంగా ఎదుటివారి ఎదుగుదలను చూసి ఓర్వలేకపోవడం అల్ప బుద్ధి గలవారి స్వభావం కదా!
శ్లోకం 62
ఉన్మర్యాదైరుగ్రపాణ్డ్యస్య రాజ్ఞః |
నేదీయాంసం దక్షిణబ్ధిం న్యయుక్త ||
ఉగ్రపాండ్యుని రాజధానిని ముంచెత్తి, అతని రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకోమని ఇంద్రుడు మధురకు దగ్గరగా ఉన్న దక్షిణ సముద్రాన్ని ఆజ్ఞాపించాడు.
శ్లోకం 63
వర్షే వాతే దుర్దినే వా క్షణేన |
పరావారః స్వాత్ పదాదుచ్చచాల ||
వర్షం గాని, గాలి గాని లేని అర్ధరాత్రి వేళ, సముద్రం ఒక్కసారిగా తన సరిహద్దులు దాటి భీకరమైన అలలతో ఉప్పొంగి ముందుకు సాగింది.
శ్లోకం 64
క్రోశం క్రోశద్వంద్వమప్యావృణానః |
గ్రామం గ్రామం మజ్జయన్ నిర్జగామ ||
ఆ సముద్రపు ఒక్కో అలై క్రోసు (సుమారు 3 కి.మీ) దూరం వరకు భూమిని ముంచెత్తుతూ, భయంకరమైన శబ్దాలతో గ్రామాల మీద పడి వాటిని ముంచివేస్తూ ఉగ్రంగా ప్రవహించింది.
శ్లోకం 65
ఘ్నన్తో జన్తూన్ గణ్డశైలాన్ క్షిపన్తః |
అభ్యక్రామన్నూర్మయో వారిరాశేః ||
ఆకాశమంత ఎత్తుకు ఎగసిపడుతున్న ఆ అలలు జంతువులను చంపుతూ, కొండరాళ్లను విసిరేస్తూ, పర్వత శిఖరాలను సైతం ఇసుకతో కప్పివేస్తూ ఉధృతంగా ముందుకు వచ్చాయి.
శ్లోకం 66
జాతోత్సాహా జన్తవః సాగరీయాః |
వన్యాన్ సత్త్వాన్ లీలయైవాగ్రహీషుః ||
సముద్రం ముందుకు వస్తుండటంతో, అందులోని మొసళ్ళు మొదలైన జలచరాలు ఉత్సాహంతో అడవిలోని పులులను, సింహాలను, ఏనుగులను సులభంగా నోట కరచుకుని మింగివేయసాగాయి.
శ్లోకం 67
యావత్ సిన్ధుర్నాజిహీతే నిశీథే |
సూక్త్యా శమ్భోర్జాకరామాస దేవః ||
సముద్రం మధుర నగరానికి కేవలం ఒక యోజనం లేదా అర యోజనం దూరంలో ఉండగా, శివుడు ఉగ్రపాండ్యుడిని స్వప్నంలో మేల్కొల్పి పరిస్థితిని వివరించాడు. వెంటనే ఆ రాజు మేల్కొని తగిన చర్యకు ఉపక్రమించాడు.
విశేషాలు:
- తారకః: తారకాసురుణ్ణి చంపినవాడు మరియు భవ సాగరం నుండి దాటించేవాడు అని శ్లేష.
- ఇంద్రుని అసూయ: పురాణాలలో ఇంద్రుడు తన పదవికి ముప్పు వస్తుందని భయపడి గొప్ప రాజుల యాగాలను అడ్డుకోవడం సహజంగా కనిపిస్తుంది.
- ప్రకృతి వైపరీత్యం: ఇక్కడ సముద్రం విరుచుకుపడటాన్ని శివలీలల్లో ఒకటిగా (సముద్రం వట్రాయించిన లీల) వర్ణిస్తారు.
శ్లోకం 68
క్రుద్ధో దేవః కుఞ్జరం కిఞ్చిదుచ్చైః |
పాణ్డ్యః పారవారమభ్యుజ్జగామ ||
ఐరావతం వలె తెల్లగా, ఎత్తుగా ఉన్న ఏనుగును అధిరోహించి, ఉగ్రపాండ్యుడు కోపంతో సముద్రుని ఎదుర్కోవడానికి బయలుదేరాడు. ఆ సమయంలో ఆయన తన తండ్రి (సుందరేశ్వరుడు) ప్రసాదించిన 'శక్తి' ఆయుధాన్ని చేతబూని ఉన్నాడు.
శ్లోకం 69
వ్యోమ్నేవాధో ధావతా సన్నిపత్య |
హృష్టో దేవః సద్య ఏవాథ రుష్టః ||
కజ్జలపర్వతం కదులుతున్నట్లు, ఆకాశమే నేలకూలుతున్నట్లు భయంకరంగా వస్తున్న సముద్రపు ప్రవాహాన్ని చూసి ఉగ్రపాండ్యుడు మొదట ఆశ్చర్యంతో ఆనందించాడు (వీరరసం వల్ల), కానీ మరుక్షణమే ప్రజల కష్టాలను తలచి ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశాడు.
శ్లోకం 70
నశ్యత్స్వేవం ప్రాణిషూచ్చావచేషు |
పాణ్డ్యః శక్తిం పాతయామాస సిన్ధౌ ||
"అనేక ప్రాణులు నశించిపోతుంటే, ఇది కేవలం వేడుక చూడాల్సిన సమయం కాదు" అని నిశ్చయించుకుని, ఉగ్రపాండ్యుడు ప్రజ్వలిస్తున్న ఆ 'శక్తి' ఆయుధాన్ని సముద్రునిపైకి విసిరాడు.
శ్లోకం 71
సర్వం పాథః సమ్భ్రమత్కూర్మనక్రమ్ |
జజ్ఞే భూమేః ప్రాక్తనం చార్ద్రభావమ్ ||
ఆ శక్తి ఆయుధం భయంకరమైన శబ్దంతో సముద్రంలో ప్రవేశించింది. లోపల ఉన్న తాబేళ్లు, మొసళ్లతో సహా సముద్రపు నీటినంతటినీ ఒక్క ఉచ్ఛ్వాసతో పీల్చివేసింది. దీనివల్ల సముద్రం ఎండిపోయి, భూమి తన పూర్వపు పొడి స్థితిని పొందింది.
శ్లోకం 72
ప్రత్యాహృత్య ప్రజ్వలన్తీం స భూయః |
క్షోణీం దేవః సున్దరేశాయ సద్యః ||
సముద్రం పూర్తిగా అంతరించిపోకూడదనే ఉద్దేశంతో ఉగ్రపాండ్యుడు ఆ శక్తి ఆయుధాన్ని తిరిగి వెనక్కి తీసుకున్నాడు. సముద్రం వెనక్కి వెళ్లడం వల్ల లభించిన ఆ భూభాగాన్నంతటినీ ఆయన వెంటనే సుందరేశ్వరునికి (మధుర ఆలయానికి) అర్పించాడు.
అయం శ్లోకః ఖపుస్తకే నాస్తి" వివరణ:
- ఈ 72వ శ్లోకం (ఉగ్రపాండ్యుడు సముద్రాన్ని అణచివేసి ఆ భూమిని
సుందరేశ్వరునికి అర్పించడం) కొన్ని తాళపత్ర ప్రతులలో (ముఖ్యంగా 'ఖ' అనే గుర్తుతో సూచించిన ప్రతిలో) కనిపించదు.
- అయినప్పటికీ, కథా ప్రవాహం ప్రకారం సముద్రం వెనక్కి వెళ్ళడం, ఆ
ప్రాంతం పాండ్య రాజ్యంలో భాగం కావడం అనే ఘట్టానికి ఈ శ్లోకం ఎంతో
ప్రాముఖ్యతనిస్తుంది.
శ్లోకం 73
జాతే దైవాజ్జాత్వనావృష్టియోగే |
రాజా పాణ్డ్యః కుమ్భయోనిం విధేయమ్ ||
ఒకసారి కైలాసం నుండి లంక వరకు తీవ్రమైన కరువు (అనావృష్టి) ఏర్పడింది. అప్పుడు ఉగ్రపాండ్యుడు ఇతర రాజులను పిలిపించి, ఈ సమస్యకు పరిష్కారం అడగడం కోసం అగస్త్య మహర్షి (కుంభయోని) దగ్గరకు వెళ్ళాడు.
శ్లోకం 74
తే తే వృష్టిం దేవరాజం యయాచుః |
స్వాన్తే జాతు స్వాదుతాం నాబభార ||
అగస్త్యుని ఆజ్ఞ మేరకు ఇతర రాజులు ఇంద్రుని పూజించి, ప్రార్థించి వర్షం కురిపించమని వేడుకున్నారు. కానీ మీనాక్షి కుమారుడైన ఉగ్రపాండ్యుడికి ఇలా ఇతరుల ముందు తలవంచి వేడుకోవడం (దీనత్వం) ఏమాత్రం ఇష్టం లేకపోయింది.
శ్లోకం 75
ఆఖేటార్థం పర్యటన్ పాణ్డ్యదేవః |
శృఙ్గోత్సఙ్గే తస్య మేఘానపశ్యత్ ||
ఒకరోజు చందన పర్వతం (మలయ పర్వతం) సమీపంలో వేటకు వెళ్ళిన ఉగ్రపాండ్యుడు, ఆ పర్వత శిఖరాలపై పుష్కలావర్తకము మొదలైన మేఘాలు హాయిగా విశ్రమిస్తూ ఉండటాన్ని గమనించాడు.
శ్లోకం 76
వృష్టిర్లభ్యా విక్రమేణేతి దేవః |
కారాగారే వాసయామాస బద్ధాన్ ||
"ఇంద్రుడెవరు? అతన్ని వేడుకోవడమేమిటి? పరాక్రమంతో వర్షాన్ని సాధించాలి" అని తలచి, ఉగ్రపాండ్యుడు తన భటుల ద్వారా ఆ మేఘాలను బంధించి, కారాగారంలో వేయించాడు.
శ్లోకం 77
కేచిచ్ఛేకాన్ పాలయద్భిర్మయూరాన్ |
సౌహార్దేన ద్విస్సకృద్ గూఢమహ్నామ్ ||
కారాగారంలో ఉన్న మేఘాలను కొందరు తోటమాలీలు తమ తోటల కోసం, మరికొందరు తమ పెంపుడు నెమళ్లు సంతోషించడం కోసం కావాలని రహస్యంగా వాడుకోసాగారు.
- ఛేకాన్
(ఛేకాన్ గృహాశ్రితాన్): * 'ఛేకాన్' అంటే ఇక్కడ పెంపుడు జంతువులు లేదా పక్షులు అని అర్థం.
- గృహాలలో పెంచుకునే నెమళ్లు
(గృహాశ్రిత మయూరాలు) మేఘాలను చూసి సంతోషించి నాట్యం చేస్తాయి. వర్షం
లేకపోయినా,
ఈ బంధించబడిన మేఘాలను చూపిస్తూ ప్రజలు తమ పెంపుడు నెమళ్లను
అలరించేవారని భావం.
- ఆరక్షకాణాం (నగరరక్షిణామ్):
- 'ఆరక్షక' అంటే నగరాన్ని లేదా కారాగారాన్ని కాపాడే భటులు (Police/Guards).
- ఆ రక్షక భటుల సహాయంతో లేదా
వారితో ఉన్న స్నేహం వల్ల, ప్రజలు రహస్యంగా మేఘాలను
తమ సొంత అవసరాలకు (తోటలకు నీరు పట్టడం వంటివి) వాడుకున్నారని కవి
చమత్కరించారు.
శ్లోకం 78
సంశుష్యన్తః సాధ్వసేనామ్బువాహాః |
తత్రావాత్సుః శాసనాత్ తస్య రాజ్ఞః ||
ఉగ్రపాండ్యుని భయంతో ఆ మేఘాలు గర్జించడం మానేశాయి, మెరుపులు మెరిపించడం మరచిపోయాయి. అవి ధూళితో నిండిపోయి, కేవలం పొగలాగా మారిపోయి ఆ కారాగారంలో దీనంగా ఉండిపోయాయి.
శ్లోకం 79
అమ్భోభిర్యే విశ్వమాప్లావయన్తే |
క్రుధ్యన్నిన్ద్రస్తేన యోద్ధుం ప్రతస్థే ||
పాతాళం నుండి సప్తర్షి మండలం వరకు విశ్వమంతటినీ ముంచెత్తగలిగే శక్తి ఉన్న తన మేఘాలను ఉగ్రపాండ్యుడు బంధించాడని తెలిసి, ఇంద్రుడు తీవ్రమైన కోపంతో యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
విశేషాలు:
- శక్తి ఆయుధం: ఇది సముద్రపు నీటిని అణచివేసే అమోఘమైన ఆయుధం.
- మేఘాల బంధనం: ఇది ఉగ్రపాండ్యుని అసాధారణ పరాక్రమానికి నిదర్శనం. ప్రకృతి శక్తులను సైతం తన ఆజ్ఞలో ఉంచుకోగల శక్తి ఆయనకు ఉందని కవి వర్ణించారు.
- ఇంద్రునితో యుద్ధం: ఈ ఘట్టం
తదుపరి సర్గలో ఇంద్రుడికి, ఉగ్రపాండ్యుడికి మధ్య జరిగే
యుద్ధానికి దారితీస్తుంది.
బాణాసారధ్వస్తహస్త్యశ్వయోధమ్ |
జజ్ఞే యుద్ధం తస్య చాఖణ్డలస్య ||
వింటినారి శబ్దంతో దిక్కులన్నీ నిండిపోయాయి. బాణ వర్షంతో ఏనుగులు, గుర్రాలు, సైనికులు నేలకూలారు. ప్రవహిస్తున్న రక్త ధారలతో అంతటా ఎర్రగా మారిపోయిన ఆ ప్రదేశంలో ఉగ్రపాండ్యుడికి, ఇంద్రుడికి మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
శ్లోకం 81
వేధం వేధం వ్యోమయానాదమత్త్ర్యాన్ |
శ్యైనమ్పాతామాచచారేవ వీరః ||
వింటి నుండి వదిలిన అమోఘమైన బాణ పరంపరతో, ఆకాశ విమానాలలో ఉన్న దేవతలను ఉగ్రపాండ్యుడు కొట్టి కింద పడేశాడు. గుంపులు గుంపులుగా దేవతలను నేలకూలుస్తున్న ఆ వీరుడు, డేగ పక్షి తన వేటపై విరుచుకుపడినట్లుగా (శ్యైనమ్పాతా) క్రీడలా ఆ యుద్ధాన్ని సాగించాడు.
ఇక్కడ 'శ్యైనమ్పాతా' అనే పదం డేగ వేటను పోలి ఉండే యుద్ధ క్రీడను సూచిస్తుంది.
వ్యాఖ్య: "'శ్యేనపాతోऽస్త్యస్యాం క్రీడాయామితి శ్యైనమ్పాతా'..."
- వ్యాకరణం: పాణిని
సూత్రం (4-2-52)
ప్రకారం 'శ్యేనపాత' (డేగ పడటం) అనే పదం నుండి 'శ్యైనమ్పాతా' అనే రూపం ఏర్పడింది.
- భావం: డేగ పక్షి
ఆకాశం నుండి ఒక్కసారిగా కిందికి దూకి తన వేటను ఎలాగైతే పట్టుకుంటుందో, ఉగ్రపాండ్యుడు కూడా యుద్ధాన్ని ఒక క్రీడగా భావిస్తూ, దేవతా సైన్యంపై అదే విధంగా విరుచుకుపడ్డాడు. ఇది ఆయన అసమానమైన యుద్ధ
ప్రావీణ్యాన్ని సూచిస్తుంది.
శ్లోకం 82
తేషామేవోజ్జాసయన్నఙ్గమఙ్గమ్ |
చక్రే వృష్టిం మజ్జమాంసాస్త్రవిస్రామ్ ||
భూమిపై వర్షం పడకుండా ఏ దేవతలైతే అడ్డుకున్నారో, వారి అవయవాలను ఉగ్రపాండ్యుడు తన బాణాలతో ముక్కలు చేశాడు. ఆ బాణాలు వారి మర్మస్థానాలను చీల్చడంతో, ఆకాశం నుండి నీటి వర్షానికి బదులు మాంసం, రక్తము మరియు ఎముకల వర్షం కురిసింది.
వ్యాఖ్య: "'జాసినిప్రహృణేతి' (పా.సూ. 2-3-56) షష్ఠీ" వివరణ: ఈ శ్లోకంలో శత్రువుల అవయవాలను ఛేదించడాన్ని వర్ణించేటప్పుడు కవి వ్యాకరణ నియమాలను పాటించారు.
- వ్యాకరణం: 'జాసి' (హింసించడం) అనే అర్థం వచ్చే ధాతువులను
వాడినప్పుడు, కర్మ పదానికి షష్ఠీ విభక్తి వస్తుందని
పాణిని సూత్రం చెబుతుంది.
- భావం: వర్షాన్ని
ఆపిన దేవతల శరీరాలను (మర్మస్థానాలను) బాణాలతో ముక్కలు చేయడం ద్వారా, ఆకాశం నుండి రక్తమాంసాల వర్షం కురిపించాడని, అంటే
శత్రువులను అత్యంత కఠినంగా శిక్షించాడని దీని అర్థం.
శ్లోకం 83
కీర్ణే విష్వక్ కణ్టకౌఘైరివాభ్రే |
తస్తమ్భేऽసౌ వాహినీ జమ్భహన్తుః ||
హద్దులు లేని ఉగ్రపాండ్యుడి అస్త్రాలు ఆకాశమంతటా ముళ్ల పొదల్లా నిండిపోయాయి. దీనివల్ల ఇంద్రుని (జంభహన్తుడు) సైన్యం నిలబడటానికి గానీ, కదలడానికి గానీ వీలులేక స్తంభించిపోయింది.
శ్లోకం 84
సద్యః కృత్తభ్రశ్యదశ్వభయోధమ్ |
శౌనాసీరం తత్ర నాసీరమాసీత్ ||
ఉగ్రపాండ్యుడి వింటి నుండి వెలువడిన నారాచాల ధాటికి గుర్రాలు, ఏనుగులు, యోధులు ముక్కలై పడిపోసాగారు. అది చూసి సిద్ధులు, గంధర్వులు హాహాకారాలు చేశారు. ఇంద్రుని ముఠా (నాసీరం) ఆ యుద్ధరంగంలో కకావికలమైంది.
శ్లోకం 85
లబ్ధ్వా దేవీర్ధావమానా వరీతుమ్ |
చక్రుః స్వర్గం సమ్ప్రవృత్తాపవర్గమ్ ||
యుద్ధంలో మరణించిన మనుషులు (పాండ్య సైనికులు) వీరస్వర్గం అలంకరించి దేవతా రూపులై, అక్కడి అప్సరసలను వరించడానికి పరుగెత్తారు. దీనితో స్వర్గంలోని దేవతలు భయపడి పారిపోసాగారు. స్వర్గమే ఒక మోక్షధామంగా మారిపోయిందా అన్నట్లు ఆ దృశ్యం ఉంది.
శ్లోకం 86
శస్త్రైః శస్త్రం శస్త్రిణశ్చావభిన్దన్ |
జజ్వాలోచ్చైర్జాతవేదా ఇవాన్తే ||
అస్త్రంతో అస్త్రాన్ని, శస్త్రంతో శస్త్రాన్ని ఎదుర్కొంటూ ఉగ్రపాండ్యుడు శత్రువులను చీల్చి చెండాడాడు. ప్రళయకాలంలో శివుని మూడవ కన్ను నుండి పుట్టిన అగ్ని (జాతవేదా) లాగా ఆయన యుద్ధరంగంలో ప్రజ్వలించాడు.
వ్యాఖ్య: "'బాలమ్' ఇతి ఖపుస్తకే పాఠః" వివరణ:
- పాఠభేదం: కొన్ని
తాళపత్ర ప్రతులలో 'జాతః' (పుట్టినవాడు) అనే పదానికి బదులుగా 'బాలమ్'
(బాలుడు) అని ఉంది.
- భావం: ఉగ్రపాండ్యుడు
వయసులో చిన్నవాడైనప్పటికీ (బాలుడైనప్పటికీ), యుద్ధరంగంలో ఆయన
చూపిన పరాక్రమం సాక్షాత్తు శివుని మూడవ కన్ను నుండి వెలువడే అగ్ని వలె
భీకరంగా ఉందని ఈ పాఠభేదం ద్వారా మరింత స్పష్టమవుతుంది.
శ్లోకం 87
ప్రాయుక్తౌగ్రం చక్రమీశాదవాప్తమ్ |
భిత్త్వా భూయః పాణిమస్యాజగామ ||
ఇంద్రుడు తన వజ్రాయుధాన్ని ప్రయోగించడం చూసి, ఉగ్రపాండ్యుడు తన తండ్రి (శివుడు) ఇచ్చిన ఉగ్రమైన చక్రాన్ని వదిలాడు. ఆ చక్రం ఇంద్రుని వజ్రాయుధాన్ని స్తంభింపజేసి, ఇంద్రుని కిరీటాన్ని ముక్కలు చేసి, తిరిగి ఉగ్రపాండ్యుడి చేతికి చేరింది.
శ్లోకం 88
ధావత్యగ్రే ముక్తకేశం సుధాశాః |
దూరే దూరే తూలపిణ్డా ఇవాభ్రే ||
కిరీటం విరిగిపోగా, జుట్టు విరబోసుకుని ఇంద్రుడు పారిపోతుంటే, అది చూసి దేవతలు భయంతో దిక్కుతోచక పారిపోయారు. బలమైన గాలికి దూది పింజలు ఆకాశంలో ఎలా ఎగిరిపోతాయో, దేవతలంతా అలా యుద్ధరంగం నుండి చెల్లాచెదురై పారిపోయారు.
శ్లోకం 89
ప్రత్యుద్ధారవ్యసనవిముఖాపేతపాదాతజాతమ్ |
భ్రామ్యత్పౌరం నగరమభవజ్జర్జరం నిర్జరాణామ్ ||
ఏనుగులు ఏడుస్తున్నాయి, గుర్రాలు పారిపోతున్నాయి, యోధులు చెల్లాచెదురయ్యారు. దేవతలు పారిపోతున్న వార్త తెలిసి స్వర్గలోక వాసులంతా భయభ్రాంతులయ్యారు. అమరావతి నగరం విలవిలలాడిపోయింది. ఉగ్రపాండ్యుడి పరాక్రమం ముందు దేవతలు ఓటమిని అంగీకరించారు.
విశేషాలు:
- శ్యైనమ్పాతా: డేగ వేటాడినట్లుగా శత్రువులను వేటాడటం. ఇది ఉగ్రపాండ్యుడి యుద్ధ నైపుణ్యానికి నిదర్శనం.
- వజ్రాయుధ భంగం: పరమశివుడు ఇచ్చిన చక్రం ముందు ఇంద్రుని వజ్రాయుధం కూడా పని చేయలేదు.
- విజయము: ఈ యుద్ధం
ద్వారా ఉగ్రపాండ్యుడు మేఘాలను విడిపించి, తన రాజ్యంలో
వర్షాలు కురిసేలా చేసి, ఇంద్రుని గర్వమణిచాడు.
|| ఇతి మహాకవిశ్రీనీలకణ్ఠదీక్షితప్రణీతే శివలీలార్ణవే త్రయోదశః సర్గః ||
శ్రీ నీలకంఠ దీక్షితుల వారు రచించిన "శ్రీ శివలీలార్ణవము" లోని పదమూడవ సర్గ ఇక్కడితో సంపూర్ణమైనది. ఉగ్రపాండ్యుడి విజయగాథ మరియు మధుర వైభవం ఈ సర్గలో అద్భుతంగా వర్ణించబడింది.
No comments:
Post a Comment