శ్రీ శివోత్కర్ష మంజరి 07

 శ్రీ నీలకంఠ దీక్షితుల వారు రచించిన శ్రీ శివోత్కర్ష మంజరి లోని 07వ శ్లోకానికి సంబంధించిన వివరణ  02 -03 -2026
శ్లోకం 7
నీలకంఠ దీక్షితుల వారు రచించిన "శ్రీ శివోత్కర్ష మంజరి" లోని ఈ శ్లోకం శివుని అనంతమైన కరుణను, మోక్ష ప్రదాతగా ఆయనకున్న విశిష్టతను చాటిచెబుతోంది.
శ్లోకం
దాతవ్యస్త్రిదివః ప్రతిక్షణపరీక్షీణః సమస్తైః సురైః
తద్దానాయ చ తే కియత్కియదివ వ్యాపారయన్తే జనాన్ |
అక్షయ్యం పదమాప్యమత్ర చ సకృద్యత్కీర్తనం సాధనం
స స్వామీ మమ దైవతం తదితరో నామ్నాపి నామ్నాయతే ||

---

ప్రతిపదార్థం
సమస్తైః సురైః: దేవతలందరి చేత
ప్రతిక్షణ పరీక్షీణః: ప్రతి క్షణము తరిగిపోయే స్వభావం కల
త్రిదివః: స్వర్గ సుఖము
దాతవ్యః: ఇవ్వదగినది (ఇవ్వబడుతుంది)
తద్దానాయ చ: ఆ స్వర్గమును ఇచ్చుట కొరకు కూడా
తే: ఆ దేవతలు
జనాన్: ప్రజలను
కియత్ కియదివ: ఎంతెంతగానో (అనేక కఠిన నియమాలతో)
వ్యాపారయన్తే: పనులలో నియోగిస్తున్నారు (యజ్ఞ యాగాదులు చేయిస్తున్నారు)
అత్ర: ఈ లోకమునందు
సకృత్: ఒక్కసారి
యత్ కీర్తనం: ఎవరి నామ సంకీర్తనము
అక్షయ్యం పదం: నాశనము లేని పదవిని (మోక్షమును)
ఆప్యం: పొందించుటకు
సాధనం: మార్గమో
సః స్వామీ: ఆ పరమశివుడే
మమ దైవతం: నా ఆరాధ్య దైవము
తదితరః: ఆయన కాని ఇతర దేవతలు
నామ్నాపి: పేరుతో కూడా
న ఆమ్నాయతే: స్మరించబడరు/కీర్తించబడరు.
 
తాత్పర్యం
ఇతర దేవతలు ప్రసాదించే స్వర్గలోక సుఖాలు శాశ్వతమైనవి కావు; అవి అనుభవించే కొద్దీ ప్రతి క్షణం తరిగిపోతుంటాయి. అటువంటి అశాశ్వతమైన స్వర్గాన్ని ఇవ్వడానికి కూడా ఆ దేవతలు మానవుల చేత అనేక కఠినమైన యజ్ఞయాగాదులు, వ్రతాలు చేయిస్తుంటారు. కానీ, కేవలం ఒక్కసారి నామస్మరణ చేసినంత మాత్రాన, ఎన్నటికీ నశించని శాశ్వతమైన మోక్షపదాన్ని ప్రసాదించే పరమశివుడే నా ప్రభువు, నా దైవము. ఆ మహాదేవుడు తప్ప వేరే ఏ ఇతర దేవతలను నేను పేరుతో కూడా స్మరించను.

---

విశేషములు
స్వర్గ ఫలాన్ని పొందాలంటే కష్టతరమైన కర్మల ద్వారా దేవతలను ఆరాధించాలి. కానీ, ఇంతటి శ్రమకోర్చి పొందే ఆ సుఖం అనుభవించే కొద్దీ తరిగిపోతూ, చివరికి నశించిపోతుంది. దీనినే ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు (8-1) ఇలా చెబుతోంది:
 తద్యథేహ కర్మచితో లోకః క్షీయతే ఏవమేవ అముత్ర పుణ్యచితో లోకః క్షీయతే |
" ఈ లోకంలో మనం కష్టపడి పనిచేసి సంపాదించుకున్న ధనము లేదా భౌతిక సంపదలు ఏ విధంగానైతే శాశ్వతం కావో, అనుభవించే కొద్దీ తరిగిపోతాయో; అలాగే మనుషులు యజ్ఞయాగాదులు వంటి పుణ్యకార్యాలు చేసి పొందే స్వర్గలోక సుఖాలు కూడా శాశ్వతం కావు. పుణ్యఫలం అయిపోగానే తిరిగి ఈ జనన మరణ చక్రంలోకి రావలసిందే.
సందేశం: లౌకికమైన సంపదలు మరియు పుణ్యం వల్ల వచ్చే స్వర్గ సుఖాలు రెండూ అంతమయ్యేవే (అశాశ్వతమైనవే). కేవలం ఆత్మజ్ఞానం లేదా మోక్షం మాత్రమే అక్షయమైనది (నాశనం లేనిది). అందుకే నీలకంఠ దీక్షితుల వారు తన శ్లోకంలో శివ నామ స్మరణ ద్వారా లభించే "అక్షయ్యం పదం" (శాశ్వత మోక్షం) గురించి గొప్పగా చెప్పారు.
 
లోకంలోని ప్రజలు వ్యర్థమైన ప్రయత్నాల్లో పడి, ధనాన్ని ఖర్చు చేస్తూ, శరీరానికి అంత కష్టం ఎందుకు కలిగించుకోవాలి? నాశనం లేని ఆనంద స్థితిని (మోక్షాన్ని) పొందడానికి ఒక సులభమైన ఉపాయం ఉంది. అదే "శివ" అనే రెండక్షరాల నామాన్ని కీర్తించడం.
జాబాల ఉపనిషత్తు (3) లో దీని గురించి ఒక ప్రస్తావన ఉంది:
 అథహైనం బ్రహ్మచారిణ ఊచుః | కిం జప్యేన అమృతత్వం బ్రూహి ఇతి స హోవాచ యాజ్ఞవల్క్యః | శతరుద్రీయేణేతి | ఏతాని హవై అమృతస్య నామధేయాని భవంతి ఏతైర్హవై అమృతో భవతి |
 
జ్ఞాన సముపార్జనకై బ్రహ్మచారులు యాజ్ఞవల్క్య మహర్షిని సమీపించి, "స్వామీ! సంసార బంధనాల నుండి విముక్తి పొంది, శాశ్వతమైన అమృతత్వాన్ని (మోక్షాన్ని) ప్రసాదించే జపం ఏది?" అని ప్రశ్నించారు. అప్పుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు 'శతరుద్రీయం' (యజుర్వేదంలోని శ్రీ రుద్రం) జపించమని ఉపదేశించారు.
రుద్ర మంత్రాలలోని నామాలు కేవలం పేర్లు కావు, అవి మోక్షాన్ని ఇచ్చే శక్తివంతమైన పరమాత్మ నామాలు. ఈ నామాలను నిరంతరం స్మరించే సాధకుడు మృత్యువును జయించి అమరత్వాన్ని పొందుతాడని ఈ ఉపనిషత్తు వాక్యం స్పష్టం చేస్తోంది.
శ్రీ శివోత్కర్ష మంజరిలో నీలకంఠ దీక్షితుల వారు చెప్పినట్లుగా, ఇతర దేవతలు ఇచ్చే ఫలాలు అశాశ్వతమైనవి. కానీ వేదప్రోక్తమైన ఈ శివ నామ స్మరణం మాత్రం మనిషిని నేరుగా అమృతత్వానికి (నాశనం లేని స్థితికి) చేరుస్తుంది.
ముందుగా చర్చించిన శ్లోకంలోని "అక్షయ్యం పదం" (నాశనం లేని పదవి) అనే మాట ఈ ఉపనిషత్తు వాక్యంతోనే ధ్రువీకరించబడుతోంది.
అలాగే శ్రీమద్భాగవతం (4-4-14) ఇలా చెబుతోంది: దక్ష యజ్ఞం సమయంలో సతీదేవి తన తండ్రి అయిన దక్షుడితో శివుని గొప్పతనాన్ని వివరిస్తూ పలికిన సందర్భంలోనిది ఇది.
యద్ ద్వ్యక్షరం నామ గిరేరితం నృణాం సకృత్ ప్రసంగాత్ అఘం ఆశు హంతి తత్ ||
 
మనుషులు తమ మాటల మధ్యలో అనుకోకుండా, ప్రసంగవశాత్తూ కేవలం ఒక్కసారి 'శివ' అనే రెండక్షరాల నామాన్ని ఉచ్చరించినా సరే, అది వారి సమస్త పాపాలను వెనువెంటనే దహించివేస్తుంది. అటువంటి పరమ పవిత్రమైన నామం కలిగిన శివుని పట్ల దక్షుడు ద్వేషం వహించడం తగదని సతీదేవి ఇక్కడ హెచ్చరిస్తుంది.
నీలకంఠ దీక్షితుల వారు తన 'శ్రీ శివోత్కర్ష మంజరి' లో చెప్పినట్లుగా, ఇతర దేవతలు ఇచ్చే ఫలాలు అశాశ్వతమైనవి మరియు కష్టసాధ్యమైనవి. కానీ, ఈ భాగవత శ్లోకం నిరూపిస్తున్నట్లుగా - పరమశివుని నామస్మరణం అత్యంత సులభమైనది మరియు అనంతమైన ఫలితాన్ని (పాప విముక్తిని, మోక్షాన్ని) ఇచ్చేది.
విద్యాసు శ్రుతిః ఉత్కృష్టా తత్రైకాదశినీ శృతౌ | తస్య పంచాక్షరీ తస్యాం శివ ఇత్యక్షరద్వయమ్ ||
ప్రపంచంలో ఉన్న అనేక రకాల విద్యల కంటే వేద విద్య మిన్న. వేదాలలో అన్నింటికంటే 'శ్రీ రుద్రం' అత్యంత పవిత్రమైనది. ఆ రుద్రంలో 'నమః శివాయ' అనే పంచాక్షరీ మంత్రం ప్రధానమైనది. ఆ పంచాక్షరీ మంత్రానికి కూడా ప్రాణము, సారము వంటిది 'శివ' అనే రెండక్షరాల నామము. అంటే, సమస్త వేద విద్యల అంతిమ సారం శివ నామమే అని దీని తాత్పర్యం.
నీలకంఠ దీక్షితుల వారు తన 'శ్రీ శివోత్కర్ష మంజరి' లో పేర్కొన్న విధంగా, మోక్షాన్ని ఇచ్చే అక్షయమైన సాధనం ఈ శివ నామమే.
బ్రహ్మ తర్క స్తవం' లో ఇలా ఉంది.
యజ్జీవరత్నం అఖిలాగమలాలనీయమ్
అంటే, సమస్త శాస్త్రాలూ, ఆగమాలూ అపురూపంగా కొనియాడే 'జీవరత్నం' వంటిది ఈ శివ నామము. మనిషి ప్రాణానికి జీవం పోసే రత్నం లాంటిది ఈ రెండక్షరాల నామం.