శివోత్కర్ష మంజరి 9

 

 శ్రీ నీలకంఠ దీక్షితులు రచించిన శివోత్కర్ష మంజరిలోని 9వ శ్లోకం యొక్క ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 04.03.2026:

యః సాంతానికలోకదస్తనుభృతాం యః సర్వలోకేశ్వరః

సోऽప్యాహూయత మర్త్యభావభజనాత్కాలే న కాలేన కిమ్ |

తాదృక్షోऽపి స కస్యచిద్ద్విజవటోస్త్రాణాయ యేనాహతః

స స్వామీ మమ దైవతం తదితరో నామ్నాపి నామ్నాయతే ||

ప్రతిపదార్థం

 * యః: ఎవరైతే (ఏ శివుడైతే)

 * తనుభృతాం: దేహధారులైన జీవులకు (తనను ఆశ్రయించిన వారికి)

 * సాంతానిక లోకదః: సాంతానికం అనే దివ్య లోకాన్ని ప్రసాదిస్తారో

 * యః సర్వలోకేశ్వరః: ఎవరైతే సమస్త లోకాలకు ప్రభువు (ఈశ్వరుడో)

 * సః అపి: ఆ రాముడు కూడా (ఇక్కడ విష్ణు అవతారమైన రాముడిని ఉద్దేశించి)

 * మర్త్యభావ భజనాత్: మానవ జన్మను ఎత్తిన కారణం చేత

 * కాలే: సమయం ముగిసిన తర్వాత

 * కాలేన న ఆహూయత కిమ్?: యముని (కాలం) చేత పిలవబడలేదా? (అంటే పిలవబడ్డారు/మరణాన్ని పొందారు అని అర్థం)

 * తాదృక్షః సః అపి: అటువంటి శక్తివంతుడైన ఆ యముడు కూడా

 * కస్యచిత్ ద్విజవటోః: ఒకానొక బ్రాహ్మణ బాలకుడిని (మార్కండేయుని)

 * త్రాణాయ: రక్షించుట కోసం

 * యేన ఆహతః: ఎవరి చేత సంహరించబడ్డాడో (దండించబడ్డాడో)

 * సః స్వామీ: ఆ మహేశ్వరుడే (శివుడే)

 * మమ దైవతం: నా ఆరాధ్య దైవము

 * తదితరః: ఆయన తప్ప వేరే వారు

 * నామ్నాపి న ఆమ్నాయతే: పేరుకు కూడా (నా దైవంగా) స్మరించబడరు.

తాత్పర్యం

తనను నమ్ముకున్న భక్తులకు సాంతానికం వంటి ఉన్నత లోకాలను ప్రసాదించేవాడు, సమస్త సృష్టికి అధిపతి అయిన పరమశివుడే నా దైవం. లోక రక్షకుడైన శ్రీరాముడు సైతం మానవ అవతారం ఎత్తినప్పుడు, కాలం ముగియగానే యముడి పిలుపు మేరకు తన తనువును చాలించవలసి వచ్చింది. కానీ, అపార పరాక్రమవంతుడైన ఆ యముడిని సైతం, తన భక్తుడైన ఒక చిన్న బ్రాహ్మణ బాలకుడిని (మార్కండేయుని) కాపాడటం కోసం ఏ శివుడైతే అంతమొందించాడో (కాలసంహార మూర్తిగా), ఆ శివుడు మాత్రమే పరమ దైవం. ఆయనను తప్ప నేను వేరొకరిని దైవంగా భావించను.

విశేషాలు

  ప్రధానంగా శివుడు "కాలాతీతుడు" (కాలాన్ని దాటినవాడు) మరియు "కాలకాలుడు" (యముడికే అంతము కలిగించేవాడు) 

1. శ్రీరాముడు - సాంతానిక లోకాలు:

వ్యాఖ్యానంలోని మొదటి భాగం రామాయణ ఉత్తరకాండ (సర్గ 110, శ్లోకాలు 8-20) ఆధారంగా ఒక విషయాన్ని చెబుతోంది. శ్రీరామచంద్రమూర్తి తన అవతారాన్ని ముగించి పరమపదం (వైకుంఠం) వెళ్లే సమయంలో, తనను నమ్ముకున్న ప్రజలకు, ఇతర జీవులకు ఉన్నత గతులు కల్పించమని బ్రహ్మదేవుని కోరారు. అప్పుడు బ్రహ్మ ఆ జీవుల కోసం "సాంతానికం" అనే లోకాలను ఇచ్చాడు. ఈ లోకాలు బ్రహ్మలోకానికి సమానమైనవి లేదా దాని సమీపంలో ఉండేవని శాస్త్రం చెబుతోంది.

2. కాలానికి లొంగి ఉండటం:

రాముడు సాక్షాత్తు ఈశ్వరుడే అయినప్పటికీ, మానవ రూపంలో జన్మించిన కారణంగా లోక మర్యాదను అనుసరించారు.

 * "పదకొండు వేల ఏళ్లు పాలించిన తర్వాత, ఆయన కాలం (యముడు) పిలుపు మేరకు అవతారాన్ని చాలించారు" అని ఇక్కడ పేర్కొన్నారు. అంటే మానవ దేహానికి కాల పరిమితి ఉంటుందని ఇది సూచిస్తోంది.

3. శివుడు - మార్కండేయ రక్షణ:

కానీ, పరమశివుడు తనను శరణుజొచ్చిన మార్కండేయుడనే చిన్నారిని కాపాడటం కోసం స్వయంగా ఆ కాలుడినే (యముడినే) సంహరించాడు. అందుకే శివుడిని 'మహేశ్వరుడు' అని, 'కాలకాలుడు' అని పిలుస్తారు.

దీనిని బలపరుస్తూ

 * శరభ శ్రుతి వాక్యం:

   > "యో వామపాదేన జఘాన కాలం"

   > (ఎవరైతే తన ఎడమ కాలితో యముడిని సంహరించారో - ఆయనే శివుడు).

   > దీని ద్వారా పరమేశ్వరుడు కాలానికి కట్టుబడడమే కాకుండా, కాలాన్ని శాసిస్తాడని అర్థం.

   > 

 * శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్ వాక్యం:

   > "అజాత ఇత్యేవం కశ్చిద్భీరుః ప్రపద్యతే"

   > (పుట్టుక లేనివాడవు అని తెలుసుకుని, సంసార భీతి ఉన్నవారు నిన్ను శరణు వేడుకుంటారు).

   > శివుడు పుట్టుక లేనివాడు (అజాతః), కనుక ఆయనకు మరణం లేదు. ఆయన ఒక్కడే కాలాతీతుడు.

   > 

 * కలివిడంబనం (శ్లోకం 101):

   > "కామమస్తు జగత్సర్వం కాలస్యాస్య వశంవదమ్ |

   > కాలకాలం ప్రపన్నానాం కాలః కిం నః కరిష్యతి ||"

   > తాత్పర్యం: ఈ జగత్తు అంతా కాలానికి (యముడికి) లొంగి ఉండవచ్చు గాక! కానీ, ఆ కాలానికే కాలమైన (కాలకాలుడైన) పరమశివుడిని శరణు వేడుకున్న వారికి ఈ యముడు ఏం చేయగలడు? ఏమీ చేయలేడు!

   - దైవం ఏ రూపంలో వచ్చినా, మానవ రూపం ధరించినప్పుడు కాలానికి లోబడి ఉంటుంది. కానీ, నిర్గుణ నిరాకార పరశివ తత్వం కాలాన్ని శాసిస్తుంది. ఆ 'కాలకాలుడిని' శరణు వేడుకున్న వారికి మృత్యు భయం ఉండదు.