నీలకంఠ దీక్షితులు విరచించిన "శ్రీ శివ లీలార్ణవము" లోని 22వ సర్గ
శ్లోకం 1
అథావిరాసీదరిమర్దనస్య
కులే నృపః కోऽపి గుణైరుదారః |
అప్యున్నతం స్ఫారతరైర్యశోభి-
రాచక్షతే యం కిల కుబ్జపాండ్యమ్ || 1 ||
తాత్పర్యం:
తరువాత శత్రువులను అణచివేసే అరిమర్దనుని వంశంలో గుణవంతుడు, ఉదార స్వభావం కలవాడు అయిన ఒక రాజు జన్మించాడు. లోకమంతా వ్యాపించిన గొప్ప కీర్తి కలిగిన ఆ రాజును అందరూ 'కుబ్జపాండ్యుడు' అని పిలుస్తారు.
విశేషాలు:
పాండ్య రాజవంశం యొక్క గొప్పతనాన్ని, ఆ వంశంలో జన్మించిన కుబ్జపాండ్యుని ప్రసిద్ధిని కవి ఇక్కడ వర్ణించారు.
శ్లోకం 2
స పాండ్యవంశప్రభవోऽపి దేవః
సంసర్గదోషాచ్చిరమార్హతానామ్ |
అవాప దీక్షామపి తన్మతేన
దురుత్తరో దుర్జనసంప్రయోగః || 2 ||
తాత్పర్యం:
ఆ రాజు పవిత్రమైన పాండ్య వంశంలో జన్మించినప్పటికీ, దీర్ఘకాలం జైనుల (అర్హతుల) సాంగత్యం వల్ల కలిగిన దోషం చేత వారి మతంలో దీక్షను స్వీకరించాడు. చెడ్డవారి సాంగత్యం వల్ల కలిగే ప్రభావం దాటరానిది కదా!
విశేషాలు:
సత్సంగం యొక్క ప్రాముఖ్యతను, కుత్సిత సాంగత్యం వల్ల కలిగే పతనాన్ని కవి "దురుత్తరో దుర్జనసంప్రయోగః" అనే మాట ద్వారా చక్కగా వివరించారు.
శ్లోకం 3
ఆశంకనీయోऽపి న వేదవేద్యో-
రాబ్రహ్మణో యత్ర కిలంతరాయః |
తస్మిన్ విశుద్ధే శివదాసవంశే
సంబంధ ఇత్యావిరభూత్ కుమారః || 3 ||
తాత్పర్యం:
వేద విజ్ఞానానికి ఎటువంటి ఆటంకం లేనిది, బ్రాహ్మణోచిత ధర్మాలతో అలరారుతున్నది, అత్యంత పవిత్రమైనది అయిన శివభక్తుల వంశంలో 'సంబంధుడు' (జ్ఞానసంబంధుడు) అనే బాలుడు జన్మించాడు.
విశేషాలు:
శైవ మత సంరక్షకుడైన తిరుజ్ఞాన సంబంధుల వారి పవిత్ర జన్మ వృత్తాంతాన్ని ఇక్కడ సూచించారు.
శ్లోకం 4
తం మాతృహీనం శిశుముల్లలంతం
స్తన్యేన గౌరీ బిభరాంబభూవ |
యం జ్ఞానపూర్ణాపరనామధేయం
తదాది లోకాః సముదాహరంతి || 4 ||
తాత్పర్యం:
తల్లి లేనివాడై ఏడుస్తున్న ఆ బాలుడిని పార్వతీదేవి స్వయంగా తన తల్లిపాలు ఇచ్చి రక్షించింది. అమ్మవారు ఇచ్చిన ఆ జ్ఞానక్షీరాల మహిమ వల్ల ఆ బాలుడికి 'జ్ఞానసంబంధుడు' అనే పేరు స్థిరపడింది.
విశేషాలు:
పార్వతీదేవి అనుగ్రహంతో జ్ఞానాన్ని పొందిన వాడు కాబట్టే ఆయనకు జ్ఞానసంబంధుడు అని పేరు వచ్చిందని కవి చమత్కరించారు.
శ్లోకం 5
స్కందాంశజః స ద్విజసార్వభౌమ-
స్తారుణ్య ఏవాఖిలతంత్రవేదీ |
త్రయ్యంతసిద్ధాంతదృశా పురారే-
రుత్కర్షముచ్చైర్విశదీచకార || 5 ||
తాత్పర్యం:
కుమారస్వామి అంశతో జన్మించిన ఆ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడు, చిన్న వయసులోనే సమస్త శాస్త్రాలను అవగాహన చేసుకున్నాడు. వేదాంత సిద్ధాంతాల ద్వారా పరమశివుని యొక్క సర్వోత్కృష్టతను లోకానికి చాటిచెప్పాడు.
విశేషాలు:
జ్ఞానసంబంధులు సాక్షాత్తు సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి అవతారమని శైవ సంప్రదాయం చెబుతోంది.
శ్లోకం 6
తం భస్మరుద్రాక్షషడక్షరాణాం
తత్త్వావబోధైకనిధిం మహాంతమ్ |
ఆరాధ్య కేచిత్ కలిమభ్యజైషుః
పచేలిమప్రాక్తనపుణ్యయోగాత్ || 6 ||
తాత్పర్యం:
భస్మము, రుద్రాక్ష మరియు శివ పంచాక్షరి (షడక్షరి) మంత్రం యొక్క రహస్యాలను తెలిసిన నిధి వంటి ఆ మహానుభావుడిని ఆశ్రయించి, కొందరు తమ పూర్వపుణ్య పరిపాకం వల్ల కలి దోషాలను జయించారు.
విశేషాలు:
శివ భక్తికి చిహ్నాలైన భస్మ రుద్రాక్షల ప్రాధాన్యతను కవి ఇక్కడ నొక్కి చెప్పారు.
శ్లోకం 7
తథాగతాచార్యకదుర్విపాక-
తమోవృతే రాజకులే తదానీమ్ |
మంత్రీ చ రాజ్ఞో మహిషీ చ తస్య
భక్తిం పరామూహతురిందుచూడే || 7 ||
తాత్పర్యం:
ఆ సమయంలో రాజు ఇతర మత గురువుల బోధనల వల్ల అజ్ఞానంలో ఉన్నప్పటికీ, అతని మంత్రి (కులచ్చిరై) మరియు రాణి (మంగైయార్క్కరసి) మాత్రం చంద్రశేఖరుడైన శివునిపై నిశ్చలమైన భక్తిని కలిగి ఉన్నారు.
విశేషాలు:
ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో కూడా ధర్మాన్ని, భక్తిని వీడని రాణి మరియు మంత్రుల యొక్క దృఢచిత్తాన్ని కవి ప్రశంసించారు.
శ్లోకం 8
సంబంధనాథాంఘ్రిసరోజయోస్తా-
వాబధ్య భక్తిం మహతీమనన్యామ్ |
ప్రాయస్యతాం త్రాతుమముం ప్రదర్శ్య
మగ్నం నృపం బాహ్యమతాంధకూపే || 8 ||
తాత్పర్యం:
ఆ రాణి మరియు మంత్రులు జ్ఞానసంబంధుల పాదపద్మాలపై అనన్యమైన భక్తిని పెంచుకున్నారు. అన్యమతాలనే చీకటి బావిలో పడిపోయిన రాజును రక్షించడానికి వారు మార్గాలను వెతకసాగారు.
విశేషాలు:
అజ్ఞానంలో ఉన్న రాజును సన్మార్గంలో పెట్టడానికి భక్తులు పడే తపన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
శ్లోకం 9
కదాచిదాసీదథ కుబ్జపాండ్య-
స్తాపజ్వరేణ జ్వలతాభిభూతః |
యత్రార్హతానాం నృపదేశికానాం
యత్నః సమస్తో విఫలీబభూవ || 9 ||
తాత్పర్యం:
ఒకానొక సమయంలో కుబ్జపాండ్యుడు భరించలేని తీవ్రమైన జ్వరంతో బాధపడ్డాడు. రాజును ఆశ్రయించి ఉన్న అన్యమత గురువులు చేసిన ప్రయత్నాలన్నీ ఆ వ్యాధిని నయం చేయడంలో విఫలమయ్యాయి.
విశేషాలు:
మిథ్యా జ్ఞానం శారీరక, మానసిక తాపాలను తొలగించలేదని ఈ శ్లోకం సూచిస్తోంది.
శ్లోకం 10
దేవీ తదా దేశికసార్వభౌమ-
మారోగ్యహేతోరవనీశ్వరస్య |
సర్వజ్ఞమభ్యర్థనయా మహత్యా
సంబంధనాథం స్వయమానినాయ || 10 ||
తాత్పర్యం:
అప్పుడు రాణి, తన భర్త అయిన రాజు యొక్క ఆరోగ్యం కోసం, గురుశ్రేష్ఠుడు మరియు సర్వజ్ఞుడు అయిన జ్ఞానసంబంధులను గొప్ప ప్రార్థనలతో స్వయంగా ఆహ్వానించి తీసుకువచ్చింది.
విశేషాలు:
శివభక్తుల రాకతోనే అజ్ఞానం, రోగం నశిస్తాయనే విశ్వాసం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.
శ్లోకం 11
దేవమహంగ్రహేణ ॥11॥ స జ్ఞానపూర్ణః ప్రవిశన్ దృశా తం సమ్భావయామాస రుజాభితప్తమ్ | కోటీరకోటీందుగలత్సుధార్ద్ర- మంతః స్మరన్ ॥11॥
తాత్పర్యం: జ్ఞానపూర్ణులైన ఆ సంబంధనాథులు లోపలికి ప్రవేశిస్తూనే, శివుని కిరీటమందలి చంద్రకళ నుండి స్రవించే అమృతధారలతో తడిసినట్లుగా ఉన్న పరమశివుడిని మనస్సులో ధ్యానించారు. అట్టి అమృతమయమైన చూపుతో వ్యాధితో అలమటిస్తున్న ఆ రాజును కరుణతో చూశారు.
విశేషాలు: గురువు యొక్క దృష్టిలోనే అమృతత్వం ఉంటుందని, అది శివధ్యాన బలం వల్ల లభిస్తుందని కవి ఇక్కడ సూచించారు.
శ్లోకం 12
అత్యాశ్రమస్థో మునిరస్య రాజ్ఞో భాగ్యేన ఫాలే భసితం నిధాయ | పస్పర్శ హస్తేన చ తం మహేశ- పాదారవిందార్చనభావితేన ॥12॥
తాత్పర్యం: అత్యాశ్రమి (జ్ఞాని) అయిన ఆ ముని, రాజు అదృష్టం కొద్దీ అతని నుదుట విభూతిని ధరింపజేశారు. ఎల్లప్పుడూ పరమశివుని పాద పద్మాలను అర్చించే పవిత్రమైన తన హస్తంతో రాజును స్పర్శించారు.
విశేషాలు: శివార్చన చేసే హస్తానికి వ్యాధులను నయం చేసే శక్తి ఉంటుందని, విభూతి ధారణ సర్వమంగళప్రదమని ఇక్కడ వర్ణించబడింది.
శ్లోకం 13
స స్పృష్టమాత్రో భగవత్తరేణ శివాభిమర్శన గురోః కరేణ | తత్యాజ విశ్వత్రయభేషజేన తాపజ్వరార్త్తిం సహసా నరేంద్రః ॥13॥
తాత్పర్యం: ముల్లోకాలకు ఔషధం వంటి శివతత్త్వాన్ని నింపుకున్న గురువుగారి హస్తం సోకగానే, ఆ రాజు తనను వేధిస్తున్న భయంకరమైన తాపజ్వరం నుండి వెనువెంటనే విముక్తుడైనాడు.
విశేషాలు: శైవ మత ప్రభావం మరియు గురుకృప వల్ల అసాధ్యమైన వ్యాధులు కూడా సుసాధ్యమవుతాయని నిరూపితమైంది.
శ్లోకం 14
ఔదర్యవహ్నిజ్వలనోత్తితాం తా- మార్త్తిం నివృత్తాం ముముదే స పశ్యన్ | దేవీ తు శాంతం విదతీ జహర్ష భవజ్వరజ్వాలమహాభిషంగమ్ ॥14॥
తాత్పర్యం: తన శరీరంలోని తాపం తగ్గడం చూసి రాజు ఎంతో సంతోషించాడు. రాణి కూడా తన భర్తకు సోకిన ఆ భయంకరమైన జ్వరం (భవజ్వరానికి ప్రతీక వంటిది) శాంతించినందుకు పరమానందం చెందింది.
విశేషాలు: ఇక్కడ జ్వరం తగ్గడం అనేది కేవలం శారీరకారోగ్యమే కాక, రాజు మనస్సులోని అజ్ఞానాంధకారం తొలగిపోవడానికి సంకేతం.
శ్లోకం 15
తాపజ్వరో భూమిభృతః శరీరాత్ తస్యాపనీతః కరుణాదృశాయమ్ | తథాగతానాం ద్విగుణస్తదాది చింతాత్మనా చేతసి సంజజృమ్భే ॥15॥
తాత్పర్యం: గురువుగారి కరుణా వీక్షణాల వల్ల రాజు శరీరం నుండి తాపజ్వరం తొలగిపోయింది. కానీ, అదే సమయం నుండి జైన మతస్థుల (తథాగతుల) మనస్సుల్లో మాత్రం ఓటమి భయంతో కూడిన చింతా జ్వరం రెట్టింపు స్థాయిలో మొదలైంది.
విశేషాలు: ఒకరికి లభించిన ఉపశమనం, ధర్మవిరోధులకు మనస్తాపం కలిగిస్తుందని కవి చమత్కరించారు.
తథాగతానాం (తథాగతానాం జైనానామ్):
తాత్పర్యం: ఈ గ్రంథ సందర్భంలో 'తథాగతులు' అంటే జైనులు అని అర్థం. సాధారణంగా తథాగత అనే పదం బౌద్ధులకు వాడబడినప్పటికీ, ఇక్కడ జైన మతస్థులను సూచించడానికి కవి ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు.
విశేషాలు: రాజును ఆశ్రయించి ఉన్న అన్యమతస్థులను, ముఖ్యంగా ఎనిమిది కొండలపై నివసించే జైన పండితులను ఉద్దేశించి ఈ పదం వాడబడింది.
శ్లోకం 16
అష్టౌ సహస్రాణి తథాగతానా- మష్టాసు శైలేషు కృతాస్పదానామ్ | జాతేऽభిషంగే మధురామవాపు- ర్జల్పేన జేతుం శివదేశికం తమ్ ॥16॥
తాత్పర్యం: ఎనిమిది కొండలపై నివసిస్తున్న ఎనిమిది వేలమంది జైన పండితులు, తమ మతానికి వచ్చిన ఆపదను చూసి మధురా నగరానికి చేరుకున్నారు. వారు వాదోపవాదాల (జల్పం) ద్వారా ఆ శైవ గురువును (సంబంధులను) గెలవాలని నిశ్చయించుకున్నారు.
విశేషాలు: సంఖ్యాపరంగా తాము ఎక్కువగా ఉన్నామన్న అహంకారంతో వారు వాదానికి దిగారని ఇక్కడ అర్థమవుతోంది.
శ్లోకం 17
పారీణమేనం పదవాక్యమానే త్రయ్యంతసిద్ధాంతగురుం మహాంతమ్ | ఆసాద్య జల్పాయ సకృత్ ప్రవృత్తా ఆసన్ క్షణాదప్రతిభా జినేంద్రాః ॥17॥
తాత్పర్యం: వ్యాకరణ, మీమాంస, తర్క శాస్త్రాలలో ఆరితేరినవాడు, వేదాంత సిద్ధాంతాలకు గురువు అయిన ఆ మహానుభావుడితో వాదనకు దిగిన ఆ జైన పండితులు క్షణకాలంలోనే నిరుత్తరులైపోయారు. వారి ప్రతిభ మరుగున పడిపోయింది.
విశేషాలు: శాస్త్ర జ్ఞానంలో సంబంధుల వారి మేధస్సు ముందు ఇతరులు నిలవలేకపోయారని వివరించబడింది.
శ్లోకం 18
ఉత్సృజ్య సర్వాణ్యుపబృంహణాని మీమాంసితన్యాయదృఢీకృతాని | ఉల్లంఘ్య తర్కానపి పామరాస్తే సమ్భూయ తం ప్రత్యయతోऽజిగీషన్ ॥18॥
తాత్పర్యం: శాస్త్రబద్ధమైన తర్కాలను, మీమాంస న్యాయాలను పక్కన పెట్టి, ఆ పామరులైన జైనులు ఏకమై మంత్ర తంత్రాల వంటి పరీక్షల (ప్రమాణాల) ద్వారా ఆయనను గెలవాలని ప్రయత్నించారు.
విశేషాలు: శాస్త్ర చర్చలో ఓడిపోయిన వారు పంతానికి పోయి ఇతర మార్గాల ద్వారా గెలవాలనుకోవడం వారి అజ్ఞానానికి నిదర్శనం.
'ప్రత్యయతః' అంటే ఇక్కడ 'శపథం ద్వారా' లేదా 'ప్రమాణం ద్వారా' అని అర్థం.
విశేషాలు: శాస్త్ర చర్చలో ఓడిపోయిన జైనులు, తర్కబద్ధమైన వాదనలను విడిచిపెట్టి, అగ్ని పరీక్ష లేదా జల పరీక్ష వంటి శపథాల (పందెాల) ద్వారా గెలవాలని ప్రయత్నించడాన్ని ఈ పదం సూచిస్తుంది.
శ్లోకం 19
సంసారతాపానఖిలాన్ నిహంతుం శక్నోత్యహింసైవ హి శాక్యదృష్టా | నార్యో మహేశో న శివా విభూతి- రిత్యార్హతాః స్వామలిఖన్ ప్రతిజ్ఞామ్ ॥19॥
తాత్పర్యం: "సంసార తాపాలను పోగొట్టడానికి బుద్ధుడు/జైనుడు చెప్పిన అహింస ఒక్కటే మార్గం; శివుడు దేవుడు కాడు, విభూతి పవిత్రమైనది కాదు" అని జైనులు తమ ప్రతిజ్ఞను ఒక పత్రంపై రాశారు.
విశేషాలు: జైనుల సిద్ధాంతం మరియు వారి హేతువాదాన్ని ఇక్కడ కవి ప్రస్తావించారు.
శ్లోకం 20
వేదాః ప్రమాణం సహ కామికాద్యై- ర్విశ్వాధికః శంకర ఏక ఏవ | భస్మైవ ధార్యం భువి మోక్షమాణై- రిత్యాలిఖత్ స్వాం స గురుః ప్రతిజ్ఞామ్ ॥20॥
తాత్పర్యం: "కామికాది శివాగమాలతో కూడిన వేదాలే పరమ ప్రమాణం; విశ్వమంతటికీ అధిపతి శంకరుడు ఒక్కడే; మోక్షాన్ని కోరేవారు విభూతినే ధరించాలి" అని జ్ఞానసంబంధులు తన ప్రతిజ్ఞను రాశారు.
విశేషాలు: శైవ సిద్ధాంతం యొక్క సారాంశం ఈ శ్లోకంలో నిక్షిప్తమై ఉంది.
శ్లోకం 21
జైనా అథోచుర్జ్వలనే క్షిపామో ద్వయే వయం స్వస్వకృతాంతలేఖమ్ | దాహాదదాహాదపి సర్వలోకాః పశ్యన్తు నో భంగజయావిహేతి ॥21॥
తాత్పర్యం: అప్పుడు జైనులు ఇలా అన్నారు: "మనమిద్దరం మన సిద్ధాంత పత్రాలను అగ్నిలో వేద్దాము. ఎవరి పత్రం కాలిపోతుందో వారు ఓడిపోయినట్లు, ఎవరిది కాలదో వారు గెలిచినట్లు లోకమంతా చూస్తుంది."
విశేషాలు: దీనిని 'అగ్ని పరీక్ష' అని అంటారు. సత్యం ఎప్పుడూ అగ్నిలో కూడా నశించదని వారి నమ్మకం.
శ్లోకం 22
తథేతి సంబంధకరార్పితేన లేఖేన జగ్లేऽపి న హవ్యవాహే | అదహ్యత ద్రాక్ పునరార్హతానామ్ లేఖః సహాయులిపిభిస్తు తేషమ్ ॥22॥
తాత్పర్యం: సరేనని సంబంధులు తన పత్రాన్ని అగ్నిలో వేయగా, అది ఏమాత్రం కాలిపోకుండా పచ్చగానే ఉంది. కానీ జైనుల పత్రం మాత్రం వారి ఆయుష్షుతో (రాతలతో) సహా వెనువెంటనే కాలి బూడిదైపోయింది.
విశేషాలు: సత్యమైన శైవ ధర్మం అగ్ని చేత కూడా దహింపబడదని, అసత్యమైన వాదనలు నశిస్తాయని ఈ ఘట్టం నిరూపిస్తుంది.
శ్లోకం 23
పరాజయే శూలశిఖాధిరోహం పణం వృణానాః స్వయమేవ జైనాః | విచిక్షిపుః ప్రోతసి వేగవత్యాః పత్రం ప్రవాహాభిముఖం చలేతి ॥ 23 ॥
తాత్పర్యం: ఒకవేళ ఓడిపోతే తామే స్వయంగా శూలాన్ని ఎక్కుతామని (మరణదండన) పందెం పెట్టుకున్న జైనులు, తమ సిద్ధాంత పత్రాన్ని వేగంగా ప్రవహించే వైగై నదిలో విసిరారు. ఆ పత్రం ప్రవాహానికి ఎదురుగా వెళ్లాలని వారు కోరుకున్నారు.
విశేషాలు: అగ్ని పరీక్షలో ఓడిపోయిన జైనులు, ఇప్పుడు జల పరీక్షకు సిద్ధపడ్డారు. ఓడితే ప్రాణత్యాగం చేస్తామనే కఠినమైన పందెం పెట్టుకున్నారు.
శ్లోకం 24
తత్ ప్రోతసా తత్క్షణమేవ సింధో- రనీయత ప్రాగ్దిశమాసముద్రాత్ | ప్రత్యగ్దృశా తద్ గురుణార్పితం తు ప్రత్యఙ్ముఖం ప్రోతసి సంచచాల ॥ 24 ॥
తాత్పర్యం: జైనులు వేసిన పత్రం ప్రవాహ వేగానికి కొట్టుకుపోయి సముద్రం వైపు (తూర్పు దిశగా) వెళ్ళిపోయింది. కానీ, జ్ఞానసంబంధులు వేసిన పత్రం మాత్రం ప్రవాహానికి ఎదురుగా (పశ్చిమ దిశగా) నదిలో కదలడం ప్రారంభించింది.
విశేషాలు: ప్రకృతి నియమాలకు విరుద్ధంగా ప్రవాహానికి ఎదురుగా పత్రం వెళ్లడం సంబంధుల వారి దైవశక్తికి నిదర్శనం.
శ్లోకం 25
తతః క్షణాద్ దేశికసార్వభౌమ- విజ్ఞానసింధోరివ వీచిఘోషః | సమంతతః శంకరకింకరాణాం సముజ్జజృమ్భే విజయాట్టహాసః ॥ 25 ॥
తాత్పర్యం: ఆ విజయాన్ని చూసిన వెంటనే, శివభక్తులందరూ ఒక్కసారిగా చేసిన జయజయధ్వానాలు సముద్రపు అలల ఘోషలాగా మిన్నంటాయి. గురువైన సంబంధుల విజ్ఞాన సముద్రం నుండి పుట్టిన విజయ హాసంలా అది ఒప్పారుతోంది.
విశేషాలు: సత్యం నిరూపితమైనప్పుడు భక్తులు పొందే ఆనందాన్ని కవి ఇక్కడ అద్భుతంగా వర్ణించారు.
శ్లోకం 26
చార్వాకశిష్యా విజితాస్తతస్తే సౌత్రాంతికా మాధ్యమికాశ్చ జైనాః | అవీక్షితాన్యonyముఖాః ప్రచేలు- రారోఢుకామాః స్వయమేవ శూలమ్ ॥ 26 ॥
తాత్పర్యం: ఓడిపోయిన జైనులు, ఇతర నాస్తిక మతాల వారు తలలు వంచుకుని, ఒకరి ముఖం ఒకరు చూసుకోలేక, తాము పెట్టుకున్న పందెం ప్రకారం స్వయంగా శూలాన్ని అధిరోహించడానికి (మరణశిక్షకు) సిద్ధపడి వెళ్లారు.
విశేషాలు: ఓటమిని అంగీకరించిన వారు తమ పంతం ప్రకారం ప్రాణత్యాగానికి పూనుకున్నారు.
శ్లోకం 27
తే బోధ్యమానా అపి శైవధర్మం శూలాధిరోహాయ రుచిం బబన్ధుః | ప్రాణాంతికాం నిష్కృతిమేవ యుక్తాం పశ్యన్ స చైతేషు తథానుమేనే ॥ 27 ॥
తాత్పర్యం: వారికి శైవ ధర్మాన్ని బోధించి రక్షించాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, వారు పంతంతో శూలమెక్కడానికే మొగ్గు చూపారు. వారు చేసిన అపరాధానికి ప్రాణాంతకమైన శిక్షే సరైన ప్రాయశ్చిత్తమని భావించి, రాజు కూడా అందుకు అంగీకరించాడు.
విశేషాలు: అజ్ఞానంలో ఉన్నవారు సత్యాన్ని గ్రహించలేక వినాశనానికే ప్రాధాన్యత ఇస్తారని ఇక్కడ తెలుస్తోంది.
శ్లోకం 28
పాండ్యస్తతః ప్రత్యయదర్శనేన సంబంధనాథం శరణం ప్రపన్నః | అశేషపాపచ్ఛిదురామయాచద్ దీక్షాం శివజ్ఞానవిధానదక్షామ్ ॥ 28 ॥
తాత్పర్యం: కళ్లారా ఈ అద్భుతాన్ని చూసిన పాండ్య రాజు, వెంటనే జ్ఞానసంబంధులను శరణు వేడాడు. తన సమస్త పాపాలను నశింపజేసి, శివజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే దీక్షను తనకు అనుగ్రహించమని ప్రార్థించాడు.
విశేషాలు: రాజులో కలిగిన పరివర్తన మరియు శైవ మతం పట్ల ఏర్పడిన దృఢ విశ్వాసం ఇక్కడ ప్రతిబింబిస్తాయి.
శ్లోకం 29
ఆచార్యవర్యోऽప్యధివాసితం ప్రాక్ శిష్యం శుభస్వప్ననిరస్తశోకమ్ | ఆరాధితస్య జ్వలనే పురారే- రనుజ్ఞయా సన్నిధిమానినాయ ॥ 29 ॥
తాత్పర్యం: శ్రేష్ఠుడైన ఆ ఆచార్యుడు (సంబంధులు), పూర్వం శుభ స్వప్నాల ద్వారా శోకాన్ని పోగొట్టుకున్న ఆ రాజును శిష్యుడిగా స్వీకరించారు. అగ్నిలో ఆరాధింపబడిన పరమశివుని అనుజ్ఞతో అతడిని తన దగ్గరకు రప్పించుకున్నారు.
విశేషాలు: గురువు శిష్యుడిని స్వీకరించడం అనేది దైవ నిర్ణయమని ఈ శ్లోకం చెబుతోంది.
శ్లోకం 30
షడధ్వనః పంచ కలాశ్చ తస్య సంశోధయన్ దేశికసార్వభౌమః | దుర్దీక్షయా దూషితమప్యయత్నాత్ సమ్భావయామాస శరీరకోశమ్ ॥ 30 ॥
తాత్పర్యం: ఆ దేశికోత్తముడు రాజు యొక్క ఆరు అధ్వాలను (మార్గాలను), ఐదు కలలను సంస్కరించారు. అన్యమత దీక్ష వల్ల అపవిత్రమైన రాజు శరీరాన్ని, తన తపోశక్తితో ఎటువంటి శ్రమ లేకుండా పవిత్రం చేశారు.
విశేషాలు: శైవ దీక్షా ప్రక్రియలో శరీర శుద్ధి, ఆధ్యాత్మిక శుద్ధి ఎలా జరుగుతుందో ఇక్కడ వివరించారు.
శ్లోకం 31
శరీరమావిశ్య స తస్య నాడీ- సంధానమార్గేణ గురుః పునానః | జాతిం సముద్ధృత్య దయాసముద్ర- శ్చక్రే శివజ్ఞాననిధానమేనమ్ ॥ 31 ॥
తాత్పర్యం: దయాసముద్రుడైన ఆ గురువు, యోగశక్తితో రాజు యొక్క నాడీ మండలంలో ప్రవేశించి, అతడిని పునీతుడిని చేశారు. అతని పాత సంస్కారాలను తొలగించి, అతడిని శివజ్ఞానానికి నిలయంగా మార్చారు.
విశేషాలు: గురువు తన శక్తిని శిష్యుడిలోకి సంక్రమింపజేసే 'దీక్షా' ప్రక్రియను కవి యోగశాస్త్ర పరంగా వర్ణించారు.
శ్లోకం 32
విత్తం శరీరం హృదయం చ తస్య విన్యస్య పాండ్యశ్చరణారవిందే | అభ్యర్థయన్నర్ధశశాంకచూడం శైవాధ్వపాంథః ప్రశశాస పృథ్వీమ్ ॥ 32 ॥
తాత్పర్యం: పాండ్య రాజు తన సంపదను, శరీరాన్ని, హృదయాన్ని గురువు పాదాల చెంత సమర్పించాడు. చంద్రశేఖరుడైన శివుడిని ధ్యానిస్తూ, శైవ మార్గంలో నడుస్తూ ధర్మబద్ధంగా భూమిని పాలించాడు.
విశేషాలు: నిజమైన శిష్యుడు తన సర్వస్వాన్ని గురువుకు అర్పించి, దైవచింతనలో జీవిస్తాడనే దానికి ఈ రాజు నిదర్శనం.
శ్లోకం 33
శివవ్రతస్థాః శివమంత్రసక్తాః శివాగమజ్ఞానసుధారసజ్ఞాః | ప్రజా బభూవుః సకలాస్తదానీం ప్రజేశ్వరే శైవపదాధిరూఢే ॥ 33 ॥
తాత్పర్యం: రాజు శైవ మార్గంలో పయనించడంతో, ప్రజలందరూ కూడా శివ వ్రతాలను ఆచరించడం, శివ మంత్రాన్ని జపించడం మొదలుపెట్టారు. వారందరూ శివాగమ జ్ఞానమనే అమృతాన్ని రుచి చూశారు. 'యథా రాజా తథా ప్రజా' అన్నట్లు దేశమంతా శివమయమైంది.
విశేషాలు: పాలకుడు ధర్మాత్ముడైతే ప్రజలు కూడా అదే మార్గంలో నడుస్తారనే సత్యం ఇక్కడ వెల్లడైంది.
శ్లోకం 34
అధ్యాత్మవిద్యాభిరయం ప్రబుద్ధాన్ మందాన్ విచిత్రాభిరుపాసనాభిః | బాహ్యార్చనైరేవ పరాంశ్చ శంభో- ర్థీరోऽనుజగ్రాహ యథాధికారమ్ ॥ 34 ॥
తాత్పర్యం: ఆ ధీరుడైన గురువు, జ్ఞానులను అధ్యాత్మ విద్యల ద్వారా, సామాన్యులను వివిధ ఉపాసనల ద్వారా, ఇతరులను బాహ్య పూజల ద్వారా వారి వారి అర్హతలను (అధికారం) బట్టి శివానుగ్రహం కలిగేలా అనుగ్రహించారు.
విశేషాలు: గురువు అందరికీ ఒకే రకమైన బోధన చేయకుండా, ఎవరి మానసిక స్థితికి తగ్గట్టుగా వారికి మార్గాన్ని చూపిస్తారని ఈ శ్లోకం ముగింపులో చెబుతోంది.
శ్లోకం 35
అధీష్వ వేదానవధారయార్థానధీహి శమ్భుం వహ భూతిమఙ్గే | తపాంసి తప్యస్వ సురాన్ యజేతి సర్వే జనాః శఙ్కరమారరాధుః ॥ 35 ॥
తాత్పర్యం: "వేదాలను అధ్యయనం చేయండి, వాటి అర్థాలను గ్రహించండి, శంభుడిని ధ్యానించండి, శరీరముపై విభూతిని ధరించండి, తపస్సు చేయండి, దేవతలను పూజించండి" అని బోధించగా, ప్రజలందరూ పరమశివుడిని భక్తితో ఆరాధించసాగారు.
విశేషాలు: జ్ఞానసంబంధుల బోధనల వల్ల సమాజంలో ధార్మిక మార్పు వచ్చిందని, అందరూ శివభక్తిలో నిమగ్నమయ్యారని ఈ శ్లోకం చెబుతోంది.
వ్యాకరణ విశేషాలు
1. అధీష్వ (అధీష్వ అధీతవన్త ఇత్యర్థః):
తాత్పర్యం: ఇక్కడ 'అధీష్వ' అనే పదం 'అధ్యయనం చేశారు' అనే అర్థంలో వాడబడింది. సాధారణంగా 'లోట్' లకారం ఆజ్ఞార్థకంలో (ఆదేశం ఇవ్వడం) వాడబడుతుంది, కానీ ఇక్కడ అది భూతకాలార్థాన్ని (జరిగిపోయిన పనిని) సూచిస్తోంది.
విశేషాలు: పాణిని సూత్రం 'సముచ్చయేऽన్యతరస్యామ్' (3-4-3) ప్రకారం, ఒకే రకమైన క్రియలు వరుసగా వచ్చినప్పుడు (సముచ్చయం), అక్కడ వికల్పంగా 'లోట్' లకారాన్ని వాడవచ్చు. ఇక్కడ ప్రజలందరూ వేదాలను చదవడం, విభూతిని ధరించడం వంటి పనులన్నింటినీ ఏకకాలంలో లేదా వరుసగా చేశారని చెప్పడానికి ఈ రూపం వాడబడింది.
2. ఏవం అధీహీత్యాదిష్వపి:
తాత్పర్యం: ఇదే విధంగా 'అధీహి' (ధ్యానం చేశారు), 'వహ' (ధరించారు), 'తప్యస్వ' (తపస్సు చేశారు) వంటి ఇతర క్రియల విషయంలో కూడా పైన చెప్పిన సూత్రమే వర్తిస్తుంది.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకంలో ఉన్న క్రియలన్నీ చూడటానికి ఆజ్ఞాపించినట్లుగా (లోట్ లకారం) ఉన్నప్పటికీ, కవి ఉద్దేశ్యం ప్రకారం ఆ పనులన్నీ ప్రజల చేత చేయబడ్డాయని (భూతకాలం) అర్థం చేసుకోవాలి.
సారాంశం
ఈ వ్యాకరణ సూత్రం ద్వారా కవి, జ్ఞానసంబంధుల బోధన ఎంత ప్రభావవంతంగా సాగిందో వివరిస్తున్నారు. ఆయన చెప్పిన వెంటనే ప్రజలందరూ ఒకే మనస్సుతో ఈ ధార్మిక కార్యాలన్నింటినీ ఆచరించారని, ఆ పనుల సముదాయాన్ని (సముచ్చయాన్ని) తెలపడానికి ఈ ప్రత్యేక వ్యాకరణ ప్రయోగాన్ని ఉపయోగించారు. దీనివల్ల వాక్యానికి ఒక రకమైన వేగం, పట్టు లభిస్తాయి.
శ్లోకం 36
కాలే తతో వైశ్యకులే బభూవ కశ్చిన్మహార్థో మధురానగర్యామ్ | కరగ్రహం మాతులకన్యకాయాః కర్తుం ప్రతస్థే స కదాపి చోలాన్ ॥ 36 ॥
తాత్పర్యం: కొంతకాలం తర్వాత మధురా నగరంలో ఒక ధనవంతుడైన వైశ్యుడు ఉండేవాడు. అతను తన మేనకోడలిని వివాహం చేసుకోవడానికి చోళ దేశానికి బయలుదేరాడు.
విశేషాలు: ఇక్కడ కథ ఒక వైశ్యుడి వివాహ వృత్తాంతం వైపు మలుపు తిరుగుతుంది.
శ్లోకం 37
అతీతయోర్మాతులయోస్తతస్తామాదాతుకామః స్వజనానుమత్యా | వైశ్యస్తయా సాకమనూఢయైవ భూయః స్వమావాసమభి ప్రతస్థే ॥ 37 ॥
తాత్పర్యం: ఆమె తల్లిదండ్రులు (మేనమామ, అత్త) అప్పటికే మరణించారు. బంధువుల అనుమతితో ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలని నిశ్చయించుకుని, ఇంకా వివాహం కాని ఆ కన్యను వెంటబెట్టుకుని తిరిగి తన నివాసానికి బయలుదేరాడు.
శ్లోకం 38
మధ్యేపథం క్వాపి మహేశధామ్ని శైవాని తీర్థాన్యటతా స దిష్ట్యా | సంబంధనాథేన సమాజగామ సఞ్జీవితశ్చాత్ర స సర్పదష్టః ॥ 38 ॥
తాత్పర్యం: దారిలో ఒక శివాలయం వద్ద అతను ప్రమాదవశాత్తు పాము కాటుకు గురై మరణించాడు. కానీ అదృష్టవశాత్తు శైవ క్షేత్రాలను దర్శిస్తూ అక్కడికి వచ్చిన జ్ఞానసంబంధులు తన మహిమతో ఆ వైశ్యుడిని తిరిగి బతికించారు.
విశేషాలు: సంబంధుల వారి మహిమ వల్ల మృత్యువును జయించిన వైనం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
శ్లోకం 39
సంబంధనాథేన తదా నియక్తః స బాలికోద్వాహకృతే కుమారః | పాణిగ్రహం సాక్షిషు బాన్ధవేషు చికీర్షమాణః సమశేత కిఞ్చిత్ ॥ 39 ॥
తాత్పర్యం: బతికిన ఆ యువకుడిని వెంటనే ఆ కన్యను వివాహం చేసుకోమని సంబంధులు ఆదేశించారు. అయితే, బంధువులు గానీ సాక్షులు గానీ ఎవరూ లేని ఆ నిర్జన ప్రదేశంలో వివాహం చేసుకోవడానికి అతను కొంచెం సందేహించాడు.
శ్లోకం 40
శమ్భుః శమీ కూప ఇతి త్రయం తత్ తత్ర స్థితం సాక్షిపదే వృణానః | అగ్రాహయత్ పాణిమనేన సద్యః స దేశికో మాతులకన్యకాయాః ॥ 40 ॥
తాత్పర్యం: అప్పుడు ఆ గురువు (సంబంధులు) అక్కడే ఉన్న శివలింగాన్ని (శంభువు), శమీ వృక్షాన్ని మరియు బావిని (కూపం) సాక్షులుగా నిర్ణయించి, ఆ యువకుడిచేత ఆ కన్య పాణిగ్రహణం చేయించారు.
విశేషాలు: చేతన వస్తువులే కాకుండా అచేతన వస్తువులు కూడా దైవ స్వరూపాలుగా సాక్ష్యం వహించగలవని ఇక్కడ సూచించబడింది.
శ్లోకం 41
స తాం సమాదాయ వధూం నవోఢాం సమ్ప్రాప్య భూయః మధురాం విశాలామ్ | ఆరాధయన్నార్తశరణ్యమీశం హాలాస్యనాథం ముముదే చిరేణ ॥ 41 ॥
తాత్పర్యం: ఆ వైశ్యుడు నవవధువుతో కలిసి తిరిగి మధురకు చేరుకున్నాడు. ఆర్తత్రాణ పరాయణుడైన హాలాస్యనాథుడిని (సుందరేశ్వరుడు) ఆరాధిస్తూ సుఖంగా జీవించసాగాడు.
శ్లోకం 42
కాలేన తస్యాస్తనయా బభూవుః కారుణ్యయోగేన శశాఙ్కమౌలేః | స్తనన్ధయాంస్తానపథే ద్విషత్యా సా జాతు లేభే కలహం సపత్న్యా ॥ 42 ॥
తాత్పర్యం: శివుని కరుణతో వారికి సంతానం కలిగింది. ఒకరోజు ఆ వైశ్యుడి మొదటి భార్య (సపత్ని), ఈమెపై అసూయతో పిల్లల విషయంలో గొడవకు దిగింది.
శ్లోకం 43
వేశ్యేవ కాచిత్ త్వమసీహ గేహే కరగ్రహే కస్తవ దాసి ! సాక్షీ | ఇతి ప్రవృత్తం కలహేऽతివాదమేషా సపత్న్యా మమృషే న సాధ్వీ ॥ 43 ॥
తాత్పర్యం: "నువ్వు ఈ ఇంటికి వేశ్యవు వంటిదానివి, నీ వివాహానికి సాక్షి ఎవరు? ఎవరో నిన్ను అడవిలో తీసుకువచ్చారు" అని ఆ మొదటి భార్య నిందించింది. ఆ సాధ్వి ఆ మాటలను భరించలేకపోయింది.
శ్లోకం 44
సా బాష్పమత్యూషమలముద్వహంతీ సద్యో వినిర్గత్య గృహాద్ విషణ్ణా | ఆపన్నబన్ధోశ్చరణం పురారేరాలాస్యనేతుః శరణం ప్రపేదే ॥ 44 ॥
తాత్పర్యం: దుఃఖంతో నిండిన కళ్లతో ఆమె వెంటనే ఇంటి నుండి బయటకు వచ్చి, ఆపదలో ఉన్నవారికి బంధువైన హాలాస్యనాథుని (శివుని) పాదాలను ఆశ్రయించింది.
శ్లోకం 45
సాక్షీ భవానేవ కరగ్రహే మే శమ్భో ! శమీకూపసమీపవర్తీ | సాక్ష్యం న ధత్సే యది మే సపత్న్యాః సద్యో విహాస్యామి తనూమిహేతి ॥ 45 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ శంభూ! శమీ వృక్షం, బావి ఉన్న చోట జరిగిన నా వివాహానికి నువ్వే సాక్షివి. ఇప్పుడు నువ్వు సాక్ష్యం చెప్పి నా గౌరవాన్ని కాపాడకపోతే, ఇక్కడే నా ప్రాణాలను వదిలేస్తాను" అని ఆమె శివుడిని ప్రార్థించింది.
విశేషాలు: భక్తురాలి ఆవేదన మరియు దైవంపై ఆమెకున్న అచంచలమైన విశ్వాసం ఈ శ్లోకంలో వ్యక్తమవుతోంది.
శ్లోకం 46
హాలాస్యనాథాంతికమభ్యుపేత్య సంపశ్య పాణిగ్రహసాక్షిణో మే | ఇతి త్వమాకర్ష బలాత్ సపత్నీ- మిత్యాహ తాం వ్యోమగిరా మహేశః ॥ 46 ॥
తాత్పర్యం: "నువ్వు హాలాస్యనాథుని (సుందరేశ్వరుని) సన్నిధికి వెళ్లి, నీ సపత్నిని కూడా బలవంతంగా లాక్కురా. అక్కడ నా వివాహ సాక్షులను చూడు అని ఆమెతో చెప్పు" అని పరమశివుడు ఆకాశవాణి ద్వారా ఆ సాధ్వికి పలికాడు.
విశేషాలు: భక్తురాలి ఆవేదనను చూసి దైవమే స్వయంగా ఆమెకు మార్గదర్శనం చేసిన సందర్భమిది.
శ్లోకం 47
సా ప్రేయసా బంధుజనైశ్చ సాకం తామానయంతీ ప్రసభం సపత్నీమ్ | యావచ్ఛివస్యాంతికమేతి తావత్ తత్ర స్వయం తత్ త్రయమావిరాసీత్ ॥ 47 ॥
తాత్పర్యం: ఆమె తన భర్తతో, బంధువులతో కలిసి తన సపత్నిని బలవంతంగా శివాలయానికి తీసుకువచ్చింది. వారు ఆలయానికి చేరుకోగానే, అక్కడ అంతకుముందు లేని ఆ మూడు (శమీ వృక్షం, బావి, శివలింగం) స్వయంగా ఆవిర్భవించాయి.
శ్లోకం 48
ఇమే సమేతాః సదనం పురారే- రీశానకోణేऽస్య కదాప్యదృష్టమ్ | అంధుం శమీవృక్షమనాథబంధుం లింగం చ దృష్ట్వా బిభయాంబభూవుః ॥ 48 ॥
తాత్పర్యం: ఆలయానికి వచ్చిన బంధువులందరూ శివాలయపు ఈశాన్య మూలలో అంతకుముందు ఎన్నడూ లేని ఒక బావిని, శమీ వృక్షాన్ని మరియు అనాథలకు బంధువైన శివలింగాన్ని చూసి ఆశ్చర్యంతో, భయంతో వణికిపోయారు.
విశేషాలు: మధురలో దైవం భక్తురాలి కోసం మారు దేశంలోని వస్తువులను ఇక్కడికి రప్పించి సాక్ష్యం నిలిపిన అద్భుత ఘట్టమిది.
శ్లోకం 49
భోగాంగపూజావసరే పురారేః సమాగతాస్తత్ర సురాః సమస్తాః | ఆలోక్య లీలాయితమద్భుతం తద్ భక్త్యా నతాస్తుష్టువురిందుచూడమ్ ॥ 49 ॥
తాత్పర్యం: సరిగ్గా అదే సమయంలో పరమశివుని పూజా సమయం కావడంతో దేవతలందరూ అక్కడికి వచ్చారు. శివుని ఈ అద్భుత లీలను చూసి వారందరూ భక్తితో తలవంచి చంద్రశేఖరుడిని ఈ విధంగా స్తుతించారు.
తద' ఇతి ఖపుస్తకే పాఠః (శ్లోకం 49కి సంబంధించి):
తాత్పర్యం: కొన్ని ప్రతులలో (ఖ-పుస్తకము) 'తద్' అనే పదానికి బదులుగా 'తద' అనే పాఠాంతరం (వేరే రకమైన రాత) కనిపిస్తోందని అర్థం.
విశేషాలు: ప్రాచీన గ్రంథాలను పరిష్కరించేటప్పుడు వివిధ తాళపత్ర ప్రతులలో అక్షరాలు కొద్దిగా మారుతుంటాయి. శ్లోకంలోని "లీలాయితమద్భుతం తద్" అనే చోట ఈ మార్పును పరిశోధకులు గమనించారు.
శ్లోకం 50
క్వ తే దయా వాఙ్మనసాతిభూమిః క్వ దుర్లభో వా త్వదవాప్త్యుపాయః | అహో జితం సుందరనాథ ! మర్త్యై- రహో జితం తత్ర చ దీనదీనైః ॥ 50 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ సుందరనాథా! నీ దయ మనసుకూ, వాక్కుకూ అందనిది. నిన్ను పొందే మార్గం చాలా కష్టమైనదని అంటారు. కానీ ఆశ్చర్యం! ఈ మానవులు, అందులోనూ అత్యంత దీనులైన వారు నిన్ను తమ భక్తితో గెలుచుకున్నారు."
శ్లోకం 51
గుప్తం వృథా కోటిభిరాగమానాం గుప్తం వృథాహో గురుభిః పురాణైః | కోణే యదత్ర త్వమిహానుకమ్పా- కోశాలయద్వారమపావృణోషి ॥ 51 ॥
తాత్పర్యం: "వేదాలు, పురాణాలు నిన్ను రహస్యమైన వాడివని వృథాగా వర్ణించాయి. ఎందుకంటే, నువ్వు ఇక్కడ ఈ ఆలయపు మూలలో నీ కరుణ అనే ధనగారపు తలుపులను సామాన్య భక్తుల కోసం తెరిచి ఉంచావు."
శ్లోకం 52
అస్మాభిరజ్ఞానపి తారయద్భిః కియాన్ ప్రకర్షః విబుధేషు కార్యః | ఇతి త్వయా చింతయతా కిమీశ ! ప్రతారితా స్మస్త్రిదివార్పణేన ॥ 52 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ ఈశ్వరా! అజ్ఞానులను కూడా నువ్వు తరింపజేస్తున్నావు. మా వంటి దేవతలను మాత్రం స్వర్గ సుఖాల్లో ముంచి నీ భక్తికి దూరం చేస్తున్నావు. మమ్మల్ని మోసం చేస్తున్నావా?" అని దేవతలు చమత్కారంగా స్తుతించారు.
శ్లోకం 53
పాండ్యప్రియం త్వాం విదతీ శివాపి పాండ్యాత్మజాసీద్యది కా కథా నః | పాండ్యేషు జాయేమహి ఖంజరీటాః కోయష్టయః కోలకిశోరకా వా ॥ 53 ॥
తాత్పర్యం: "నీకు పాండ్య దేశం అంటే ఇష్టమని తెలిసి పార్వతీదేవి కూడా పాండ్య రాజపుత్రికగా (మీనాక్షి) పుట్టింది. ఇక మా మాట ఏమిటి? మేము కూడా ఈ పాండ్య దేశంలో పక్షులుగానో లేక పంది పిల్లలుగానో పుట్టాలని కోరుకుంటున్నాము."
శ్లోకం 54
లీలాసు తే లబ్ధసరూపభావా గ్రామ్యా ఇమే పాండుషు చంద్రమౌలే ! | జిఘ్రంతి కేచిద్ విలిఖంతి కేచి- చ్చర్వంతి కేచిచ్చ వతంసమిందుమ్ ॥ 54 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ చంద్రమౌళీ! నీ లీలలో భాగంగా నీ సారూప్యాన్ని పొందిన ఈ పాండ్య దేశపు జంతువులు, పక్షులు కూడా నీ తలపైన ఉన్న చంద్రుడిని వాసన చూస్తున్నాయి, తాకుతున్నాయి, తింటున్నాయి (అంతటి సాన్నిధ్యాన్ని పొందుతున్నాయి)."
శ్లోకం 55
త్వంతావదత్యంతమృదుః ప్రజాసు త్వత్తోऽపి మృద్వీ గృహిణీ తవేయమ్ | అద్యాయతౌ వా చరతోః కిలైవ- మాత్మైకశేషో భవితా ధ్రువం వామ్ ॥ 55 ॥
తాత్పర్యం: "నువ్వు భక్తుల పట్ల అత్యంత మృదు స్వభావివి. నీ భార్య (పార్వతి) నీకంటే మృదువుగా ఉంటుంది. మీ ఇద్దరి ఈ కరుణా స్వభావం వల్ల లోకమంతా మీమయమే అవుతుంది."
శ్లోకం 56
కైవల్యదానాయ కృతప్రతిజ్ఞౌ కాశీపతిః పాండ్యపతిర్యువాం ద్వౌ | శిష్యైకవిశ్రాంతమముష్య దానం సార్వత్రికం తారకమేవ శమ్భో ! ॥ 56 ॥
తాత్పర్యం: "కాశీపతి (విశ్వేశ్వరుడు), పాండ్యపతి (సుందరేశ్వరుడు) అయిన మీరుద్దరూ మోక్షాన్ని ఇవ్వడానికి ప్రతిజ్ఞ చేశారు. కాశీలో కేవలం శిష్యులకు మాత్రమే దొరికే ఆ మోక్షం, ఇక్కడ మధురలో అందరికీ సులభంగా లభిస్తోంది."
తాత్పర్యం: 56వ శ్లోకంలో ప్రస్తావించిన 'కాశీపతి' అంటే సాక్షాత్తు కాశీ క్షేత్రంలో వెలసిన విశ్వేశ్వర స్వామి అని అర్థం.
విశేషాలు: మధురలోని హాలాస్యనాథుడిని (సుందరేశ్వరుడు), కాశీలోని విశ్వేశ్వరుడిని ఇక్కడ పోల్చడం జరిగింది. మోక్షాన్ని ప్రసాదించడంలో వీరిద్దరూ సమానులని, అయితే మధురలో భక్తులపై కరుణ మరింత సులభంగా వర్షిస్తుందని కవి భావం.
శ్లోకం 57
విశ్వస్య దీర్ఘా శ్రవణాదిభంగీం వీతోద్యమాః స్మశ్చిరమీశ ! మోక్షే | సంప్రత్యవాబుద్ధ్యత వాక్యశేష- పంచాక్షరీయం మధురా వినేతి ॥ 57 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ ఈశ్వరా! మోక్షం కోసం పెద్ద పెద్ద శాస్త్రాలు వినాలని శ్రమ పడ్డాము. కానీ ఇప్పుడు అర్థమైంది, మధురా నగరం లేని పంచాక్షరీ మంత్రం గానీ, శాస్త్రం గానీ అసంపూర్ణమేనని. మధురలో నీ సాన్నిధ్యమే పరమ మోక్షం."
శ్లోకం 58
యే యే జనా యద్యదిహార్థయన్తే తత్తన్నిరస్తోపధి తేషు తేషు | ఓమిత్యలోభాదనుజానతః కి- మోమిత్యభిఖ్యైవ తవేయమాసీత్ ॥ 58 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ స్వామీ! ఏ ఏ జనులు ఏ ఏ కోరికలతో నిన్ను ఆశ్రయిస్తారో, వారికి ఎటువంటి కపటం లేకుండా 'ఓమ్' (సరే/తథాస్తు) అంటూ అనుగ్రహిస్తావు. లోభం లేకుండా నువ్వు అందరికీ 'ఓమ్' అని చెబుతావు కాబట్టే, నీకు 'ఓంకార' స్వరూపుడవు అనే పేరు వచ్చిందేమో!"
విశేషాలు: భక్తుల కోరికలను కాదనకుండా తీర్చే శివుని ఔదార్యాన్ని ఇక్కడ కవి చమత్కారంతో వర్ణించారు.
శ్లోకం 59
అన్వేషణీయం కిమనాహతే తే తత్త్వం హతాః స్మో వయమాగమౌఘైః | విస్పష్టమత్రాహత ఏవ తత్త్వం వేత్రేణ పాండ్యస్య యదీక్షితం తత్ ॥ 59 ॥
తాత్పర్యం: "వేదాలలో 'అనాహత' (దెబ్బ తలగనిది/నిత్యం) అని చెప్పబడే నీ తత్త్వం కోసం వెతికి మేము అలసిపోయాము. కానీ ఇక్కడ నీ తత్త్వం 'ఆహతము' (దెబ్బ తిన్నది) అని స్పష్టమవుతోంది. ఎందుకంటే, భక్తుడైన పాండ్య రాజు చేతిలోని బెత్తం దెబ్బను నువ్వు నీ శరీరంపై స్వీకరించావు కదా!"
విశేషాలు: వైగై నదికి కట్ట కట్టే సమయంలో కూలీగా వచ్చిన శివుడు, రాజు వేసిన బెత్తం దెబ్బను భరించిన లీలను ఇక్కడ సూచించారు.
శ్లోకం 60
స్వరూపమేతత్ తవ సుందరేశ ! శుద్ధా దయేత్యేవ తు లక్షయామః | కదంబమూలన్తు తటస్థలక్ష్మ కారుణ్యసింధో ! తవ తర్కయామః ॥ 60 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ సుందరేశ్వరా! నీ నిజ స్వరూపం అంటే కేవలం నిర్మలమైన 'దయ' మాత్రమే అని మేము గుర్తిస్తున్నాము. కారుణ్య సముద్రుడవైన నీవు కదంబ వృక్షం మూలంలో వెలిశావు, అది కేవలం నీ ఉనికిని తెలిపే ఒక గుర్తు మాత్రమే, నీ అసలు రూపం దయ మాత్రమే."
శ్లోకం 61
యద్ధామసీమాక్రమమాత్ర ఏవ వృత్రద్వహస్తత్ కలుషం విలిల్యే | సకృద్ విగాహౌవ యదీయతీర్థే శాపం మునేరింద్రగజో ముమోచ ॥ 61 ॥
తాత్పర్యం: "నీ క్షేత్ర పరిధిలోకి రాగానే ఇంద్రుని బ్రహ్మహత్యా పాతకం తొలగిపోయింది. నీ తీర్థంలో ఒక్కసారి స్నానం చేయగానే, ముని శాపం వల్ల అడవి ఏనుగుగా మారిన ఇంద్రుని ఏనుగు (ఐరావతం) తిరిగి తన రూపాన్ని పొందింది."
శ్లోకం 62
నీపాటవీం యః కులశేఖరేణ నిర్మాపయామాస చ రాజధానీమ్ | ప్రాప్తా శివా పాండ్యకులేऽవతార- మనుజ్ఞయా యస్య తటాతకేతి ॥ 62 ॥
తాత్పర్యం: "కదంబ వనాన్ని తొలగించి కులశేఖర పాండ్యుని ద్వారా మధురా నగరాన్ని నిర్మింపజేశావు. నీ ఆజ్ఞ ప్రకారమే పార్వతీదేవి 'తటాతక' (మీనాక్షి) గా పాండ్య రాజవంశంలో జన్మించింది."
శ్లోకం 63
ఉపాయత స్వం యుధి జేతుకామా- ముపాయతస్తామపి లీలయా యః | పతంజలేర్భక్తిమవేత్య నృత్తం ప్రాదర్శయద్ రూప్యసభాంతరే యః ॥ 63 ॥
తాత్పర్యం: "నిన్ను యుద్ధంలో గెలవాలని వచ్చిన తటాతకను నీ లీలతో లొంగదీసుకుని వివాహం చేసుకున్నావు. పతంజలి మహర్షి భక్తిని చూసి, వెండి సభలో (రజత సభ) నీ తాండవ నృత్యాన్ని ప్రదర్శించావు."
శ్లోకం 64
కుండోదరస్యోదరపూరణేऽపి కుంఠోద్యమా యేన కృతాన్నపూర్ణా | నాలం పిపాసోపశమాయ యస్య నదీ చ సా వేగవతీ యతోऽభూత్ ॥ 64 ॥
తాత్పర్యం: "కుండోదరుని ఆకలి తీర్చడంలో అన్నపూర్ణమ్మ కూడా వెనుకడుగు వేసింది (అంతటి ఆకలిని ఇచ్చావు). అతని దాహం తీర్చడానికి వైగై నదిని సృష్టించావు, ఆ నది వేగంగా ప్రవహించేది (వేగవతి) అయింది."
శ్లోకం 65
సమాహృతాః కాంచనమాలికాయాః స్నానాయ యే నామ్బుధయః సమస్తాః | మహీపతిం యో మలయధ్వజం చ దివం గతం దర్శయతి స్మ పత్నీమ్ ॥ 65 ॥
తాత్పర్యం: "కాంచనమాలిక స్నానం కోసం సప్త సముద్రాలను మధురకు రప్పించావు. స్వర్గస్థుడైన మలయధ్వజ పాండ్యుడిని అతని భార్యకు కనిపించేలా చేసి, వారిని అనుగ్రహించావు."
శ్లోకం 66
మీనేక్షణాయాం సుతముగ్రపాండ్య- మవాప యః సుందరపాండ్యదేవః | తస్మై చ యం శక్తిధరాయ వజ్రం చండాయుధం చక్రమపి వ్యతారీత్ ॥ 66 ॥
తాత్పర్యం: "మీనాక్షి దేవి యందు ఉగ్రపాండ్యుని (కుమారస్వామి అంశ) కుమారుడిగా పొందావు. అతనికి వజ్రాయుధాన్ని, చండాయుధాన్ని మరియు చక్రాయుధాన్ని ప్రసాదించావు."
శ్లోకం 67
ఉద్వేలమప్యర్ణవముగ్రపాండ్యో యద్దత్తయా శోషయతి స్మ శక్త్యా | వజ్రేణ మౌలిం బిభిదే మఘోన- శ్చండాయుధేనాపి జఘాన మేరుమ్ ॥ 67 ॥
తాత్పర్యం: "నువ్వు ఇచ్చిన శక్తితో ఉగ్రపాండ్యుడు పొంగివస్తున్న సముద్రాన్ని ఇంకిపోయేలా చేశాడు. వజ్రాయుధంతో ఇంద్రుని కిరీటాన్ని పడగొట్టాడు, చండాయుధంతో మేరు పర్వతాన్ని దండించాడు."
శ్లోకం 68
ఆచష్ట యశ్చాశయమాగమానాం జిజ్ఞాసమానేషు తపోధనేషు | యద్దత్తరత్నాహితమౌలినైవ పాండ్యార్భకో రాజపదేऽభిషిక్తః ॥ 68 ॥
తాత్పర్యం: "జిజ్ఞాసువులైన మునులకు వేదాల రహస్యాలను బోధించావు. నువ్వు ఇచ్చిన రత్నఖచిత కిరీటంతోనే చిన్నవాడైన పాండ్య బాలుడు రాజుగా పట్టాభిషిక్తుడైనాడు."
శ్లోకం 69
కపర్దజైర్యస్య ఘనాఘనౌఘైః పపే పయోధిః పరిజృమ్భమాణః | ప్రాప్తైశ్చ తైర్యః పటమండపత్వ- మవారయద్ వృష్టిమతిప్రవృద్ధామ్ ॥ 69 ॥
తాత్పర్యం: "నీ జటాజూటం నుండి పుట్టిన మేఘాల సమూహంతో ఉప్పొంగే సముద్రాన్ని తాగించావు. అవే మేఘాలను ఒక పందిరిలా (పటమండపం) మార్చి, అతివృష్టి నుండి మధురా నగరాన్ని కాపాడావు."
విశేషాలు: ఈ శ్లోకాల్లో మధురలో శివుడు చేసిన 'అరవై నాలుగు లీలలో' కొన్ని ముఖ్యమైన వాటిని కవి అద్భుతంగా స్మరించారు.
శ్లోకం 70
సిద్ధాత్మనా యో వితతార సర్వాః సిద్ధీః ప్రజానాం మధురానగర్యామ్ | యః సుందరేశానవిమానసక్తం శిలాగజంచాశయదిక్షుకోండాన్ ॥ 70 ॥
తాత్పర్యం: "సిద్ధుని రూపంలో వచ్చి మధురా నగర ప్రజలకు అష్టసిద్ధులను ప్రసాదించావు. సుందరేశ్వర ఆలయ విమానం వద్ద ఉన్న రాతి ఏనుగు చేత చెరకు గడలను తినిపించి నీ మహిమను చాటుకున్నావు."
విశేషాలు: శివుడు 'సిద్ధుని'గా వచ్చి రాతి ఏనుగుకు చెరకు తినిపించిన సుప్రసిద్ధ లీలను ఇక్కడ కవి స్మరించారు.
శ్లోకం 71
అస్ట్రేణ తుర్యావతరేణ శౌరే- ర్హస్తీ హతో యేన తథాగతానామ్ | శ్వశ్రూదురాలాపనివాసితాయా యః ప్రాదురాసీద్ ద్విజకన్యకాయాః ॥ 71 ॥
తాత్పర్యం: "జైనులు ప్రయోగించిన మాయా గజాన్ని (ఏనుగును) విష్ణుమూర్తి బాణంతో (నరసింహాస్త్రం) సంహరించావు. తన అత్తగారి నిందలకు గురై బాధపడుతున్న ఒక బ్రాహ్మణ కన్యకను కాపాడటానికి ఆమెకు తల్లిగా దర్శనమిచ్చావు."
శ్లోకం 72
వ్యత్యస్య నృత్తం విదధే దయాళుః పాండ్యస్య యః ప్రార్థనయా మహత్యా | పాంథద్విజస్త్రీవధపాపవాదం వ్యాజేన యో వ్యాధవటోరహార్షీత్ ॥ 72 ॥
తాత్పర్యం: "పాండ్య రాజు ప్రార్థన మన్నించి, నీ నృత్య భంగిమను మార్చి (కుడి పాదం పైకెత్తి) నృత్యం చేశావు. ఒక బ్రాహ్మణ స్త్రీని చంపిన పాపం చుట్టుకున్న వేటగాడిని, ఒక కిరాత బాలుని రూపంలో వచ్చి ఆ పాపం నుండి విముక్తుడిని చేశావు."
శ్లోకం 73
స్వమాతృజారం పితృఘాతినం చ విప్రాధమం యో విమలీచకార | అంకస్య యః ॥ 73 ॥ భార్యాహరమస్త్రశిష్యమఙ్కాత్మనైవాజయదాహవే
తాత్పర్యం: "తల్లితో వ్యభిచరించి, తండ్రిని చంపిన మహాపాపి అయిన బ్రాహ్మణుడిని కూడా పవిత్రం చేశావు. తన భార్యను అపహరించిన అస్త్ర విద్యార్థిని (శిష్యుడిని), యుద్ధంలో అంకము (గుర్తు) రూపంలో ఉండి ఓడించావు."
శ్లోకం 74
మాయోరగం యః శమయాంబభూవ మాయాగవీం యస్య పునర్మహోక్షః | యః పాండ్యసేనాన్యమనుగ్రహీతుం సందర్శయామాస చమూం నృపాలమ్ ॥ 74 ॥
తాత్పర్యం: "జైనులు ప్రయోగించిన మాయా సర్పాన్ని శాంతింపజేశావు. మాయా గోవును ఎదుర్కోవడానికి నీ నందిని (మహోక్షం) పంపావు. తన సేనాపతిని అనుగ్రహించడానికి ఒక సైన్యాన్ని, రాజును స్వయంగా సృష్టించి చూపించావు."
శ్లోకం 75
పాండ్యాయ యః ప్రాదిత హేమ యశ్చ వైశ్యాంగనాభ్యో వలయాన్ దయార్ద్రః | అష్టాపి సిద్ధీః ప్రతిపాదయన్ యో యక్షాంగనాసు ప్రససాద భూయః ॥ 75 ॥
తాత్పర్యం: "పాండ్య రాజుకు బంగారాన్ని ప్రసాదించావు. గాజులు అమ్మేవాడిగా వచ్చి వైశ్య స్త్రీల చేతులకు గాజులు వేసి అనుగ్రహించావు. యక్ష కాంతలకు అష్టసిద్ధులను ఉపదేశించి వారిపై కరుణ చూపించావు."
శ్లోకం 76
ద్వారం సముద్ఘాట్య నిశి స్వయం య- శ్చోలాయ సేవామదిశన్నిగూఢమ్ | పానీయదానేన చ పాండ్యసేనా- ముజ్జీవ్య చోలేంద్రమజాపయద్ యః ॥ 76 ॥
తాత్పర్యం: "రాత్రివేళ ఆలయ ద్వారాలు తెరిచి చోళ రాజుకు రహస్యంగా దర్శనమిచ్చావు. యుద్ధ సమయంలో పాండ్య సైన్యానికి నీరు అందించి, వారిని బతికించి చోళ రాజుపై విజయం సాధించేలా చేశావు."
శ్లోకం 77
స్వర్ణం దిశన్ సిద్ధరసం ప్రయుజ్య పుపోష వేశ్యాం శివధర్మిణీం యః | పాండ్యస్య యః స్వైకపరాయణస్య సాదీ భవన్ సాధయతి స్మ చోలమ్ ॥ 77 ॥
తాత్పర్యం: "శివ భక్తురాలైన ఒక వేశ్యకు రసవాద విద్య ద్వారా (సిద్ధరసం) ఇనుమును బంగారంగా మార్చి ఇచ్చి పోషించావు. నీపైనే ఆధారపడిన పాండ్య రాజు కోసం గుర్రపు రౌతుగా (సాది) మారి చోళ రాజును ఓడించావు."
శ్లోకం 78
అక్షయ్యమప్యక్షతమర్పయన్ యో భక్తాయ భక్తార్పణమన్వగృహ్ణాత్ | యేనాదృతో మాతులరూపభాజా వైశ్యో వటుర్జాతిజనాన్ విజిగ్యే ॥ 78 ॥
తాత్పర్యం: "అక్షయమైన బియ్యాన్ని ఇచ్చి తన భక్తుడి ఆకలి తీర్చావు. మేనమామ రూపంలో వచ్చి, ఒక వైశ్య బాలుడికి అండగా నిలిచి అతని బంధువులపై విజయం చేకూర్చావు."
శ్లోకం 79
ఆస్థాయ యశ్చార్జుననాథలింగం పాండ్యే మహత్ పాతకమున్మమార్జ | కాష్ఠాని మూర్ధ్నా కలయన్ న్యధత్త కాష్ఠాం పరాం గాయతి యః స్వభక్తే ॥ 79 ॥
తాత్పర్యం: "మరుదూర్ (అర్జున క్షేత్రం) లోని లింగరూపంలో ఉండి పాండ్య రాజు చేసిన బ్రహ్మహత్యా పాతకాన్ని తొలగించావు. తన భక్తుడైన బాణభద్రుని కోసం కట్టెలు మోసే వాడిగా మారి, అతడి గొప్పతనాన్ని లోకానికి చాటిచెప్పావు."
శ్లోకం 80
భద్రాయ భూరి ద్రవిణం దిదేశ పుత్రం దదౌ చేరమహీభుజే యః | భద్రాయ దివ్యం ఫలకం దిదేశ వృష్టౌ మహత్యామపి గాయతే యః ॥ 80 ॥
తాత్పర్యం: "బాణభద్రుడికి అపరిమితమైన సంపదను ఇచ్చావు. చేర రాజుకు కుమారుడిని ప్రసాదించావు. వర్షం కురుస్తున్నా తడవకుండా ఉండటానికి బాణభద్రుడికి ఒక దివ్యమైన పీఠాన్ని (ఫలకం) అనుగ్రహించావు."
శ్లోకం 81
ద్వీపాంతరీయామవమాపి గీత్యా భద్రా విజిగ్యే యదనుగ్రహేణ | వారాహమాస్థాయ వపుర్దదౌ యః స్తన్యామృతం కోలకిశోరకాణామ్ ॥ 81 ॥
తాత్పర్యం: "నీ అనుగ్రహం వల్లనే భద్ర అనే గాయని ద్వీపాంతరాల నుండి వచ్చిన పోటీదారులను గెలిచింది. వరాహ రూపం ధరించి తల్లి లేని పంది పిల్లలకు నీ తల్లిపాలు (స్తన్యామృతం) ఇచ్చి పెంచావు."
విశేషాలు: క్రూర జంతువులైన పంది పిల్లలపై కూడా శివుడు చూపిన వాత్సల్యం ఆయన కరుణాసముద్రతకు నిదర్శనం. దీనినే 'పంది పిల్లలకు పాలిచ్చిన లీలా' అంటారు.
శ్లోకం 82
ప్రాపయ్య మానుష్యకమద్భుతం యః పాండ్యస్య తాన్ మంత్రిపదేऽభ్యషిఞ్చత్ | యః ఖఞ్జరీటం శరణం ప్రపన్నం చక్రే బలిభ్యో బలినం ఖగేభ్యః ॥ 82 ॥
తాత్పర్యం: "ఆ పంది పిల్లలకు అద్భుతమైన మనుష్య రూపాన్ని ప్రసాదించి, వారిని పాండ్య రాజు వద్ద మంత్రులుగా పట్టాభిషిక్తులను చేశావు. నిన్ను శరణు వేడిన ఒక చిన్న జెర్రిపోతు పిట్టను (ఖంజరీటం), ఇతర బలమైన పక్షుల కంటే బలవంతుడిగా మార్చావు."
శ్లోకం 83
జహార కోయష్టిమనుగ్రహీతుం యాదాంసి యః కాఞ్చనపఙ్కజిన్యాః | కల్పాంతలుప్తాం కటకాహినా యః సీమాం వివవ్రే మధురానగర్యాః ॥ 83 ॥
తాత్పర్యం: "కోయష్టి అనే పక్షిని అనుగ్రహించడానికి పొత్తామర కొలనులోని (కాంచన పద్మిని) జలచరాలను తొలగించావు. కల్పాంతంలో నశించిన మధురా నగర పొలిమేరలను, నీ కంకణమైన పాము ద్వారా (కటకాహి) తిరిగి గుర్తు పట్టేలా చేశావు."
శ్లోకం 84
ప్రాద్రావయత్ పాండ్యకృతేऽరిసేనాం బాణైః స్వనామాక్షరలాంఛితైర్యః | దురాసదం దుష్కవిభిః స్వయం యః ప్రాదాద్ విచిత్రం ఫలకం కవీనామ్ ॥ 84 ॥
తాత్పర్యం: "పాండ్య రాజు కోసం నీ పేరు అక్షరాలు ఉన్న బాణాలతో శత్రు సైన్యాన్ని తరిమి కొట్టావు. దుష్ట కవులకు అందనట్టి, సత్కవుల కోసం ఒక అద్భుతమైన పీఠాన్ని (సంఘ పలకం) ప్రసాదించావు."
శ్లోకం 85
పాండ్యస్య చింతానుగుణం నిబధ్య పద్యం దదౌ యశ్చ నిజార్చకాయ | విద్యావివాదే విహితాతివాదం కీరం కవిం యః పునరన్వగృహ్ణాత్ ॥ 85 ॥
తాత్పర్యం: "పాండ్య రాజు మనసులోని సందేహానికి సమాధానంగా ఒక పద్యం రాసి నీ అర్చకుడికి ఇచ్చావు. విద్యా వివాదంలో అహంకరించిన నక్కీర కవిని దండించి, మరల అతడిని అనుగ్రహించావు."
శ్లోకం 86
అపి స్వయం కుమ్భభవేన యస్త- మబోధయద్ ద్రామిడసూత్రతత్త్వమ్ | వ్యవేచయన్యూకముఖేన యశ్చ తత్తత్కృతా ద్రామిడసూత్రవృత్తీః ॥ 86 ॥
తాత్పర్యం: "అగస్త్య మహర్షికి (కుంభభవుడు) స్వయంగా ద్రావిడ భాషా సూత్రాల తత్త్వాన్ని బోధించావు. ఒక మూగ బాలుడి రూపంలో వచ్చి, వివిధ కవులు రాసిన ద్రావిడ సూత్రాల వ్యాఖ్యానాలలో ఏది సరైనదో నిర్ణయించావు."
శ్లోకం 87
భక్తే కవౌ క్వాపి విమాననేన పాండ్యాయ కుప్యన్నగరాద్యయౌ యః | దాశో భవన్ దాశకులేऽవతీర్ణాం జగ్రాహ పాణౌ జగదామ్బికామ్ ॥ 87 ॥
తాత్పర్యం: "నీ భక్తుడైన కవికి (బాణభద్రుడికి) అవమానం జరిగినప్పుడు, పాండ్య రాజుపై కోపంతో నగరాన్ని విడిచి వెళ్లావు. జాలరి వాడుగా మారి, జాలరి కన్యగా పుట్టిన జగన్మాత పార్వతిని వివాహం చేసుకున్నావు."
శ్లోకం 88
ఆచార్యమూర్తిం పరిగృహ్య నమ్ర- మదీక్షయద్ వాతపురీశ్వరమ్ యః | అదర్శయద్ యస్తురగాన్ సృగాలాన్- అభ్యర్థితో వాతపురీశ్వరేణ ॥ 88 ॥
తాత్పర్యం: "ఆచార్య రూపం ధరించి మణిక్యవాచకరును (వాతపురీశ్వరుడు) అనుగ్రహించి దీక్ష ఇచ్చావు. ఆయన కోరిక మేరకు నక్కలను గుర్రాలుగా మార్చి పాండ్య రాజుకు చూపించావు."
శ్లోకం 89
ప్రావర్త్తయద్ వేగవతీమథైనం పాండ్యేన యః పాలయితుం నిరుద్ధమ్ | విశ్వాత్మతా యో విశదీచకార వేత్రాహతిం స్వాం భువనే వివృణ్వన్ ॥ 89 ॥
తాత్పర్యం: "పాండ్య రాజు శిక్షించిన భక్తుడిని కాపాడటానికి వైగై నదిని పొంగించావు. నీపై పడిన బెత్తం దెబ్బను సకల జీవులపై కనిపించేలా చేసి, నీ విశ్వాత్మకతను చాటుకున్నావు."
శ్లోకం 90
సమ్బంధనాథస్య ముఖాదకార్షీ- చ్ఛాంతం జ్వరం పాండ్యమహీపతేర్యః | విద్యావివాదే విజితాననేన యః శూలమారోపయతి స్మ బౌద్ధాన్ ॥ 90 ॥
తాత్పర్యం: "జ్ఞానసంబంధుల ద్వారా పాండ్య రాజు జ్వరాన్ని తగ్గించావు. వాదంలో ఓడిపోయిన అన్యమతస్థులను (బౌద్ధ/జైనులను) వారి పంతం ప్రకారం శిక్షించేలా చేశావు."
శ్లోకం 91
ఆనీయ యః కూపశమీమహే శాన్ వైశ్యావివాహే వివవార సాక్ష్యమ్ | లీలాస్వనంతాస్వపి యస్య దృష్టా లీలా చతుష్షష్టిరియం పురాణే ॥ 91 ॥
తాత్పర్యం: "వైశ్య కన్య వివాహం కోసం బావిని, శమీ వృక్షాన్ని, శివలింగాన్ని సాక్ష్యంగా రప్పించావు. అనంతమైన నీ లీలలలో ముఖ్యమైన ఈ 'అరవై నాలుగు లీలలు' పురాణాలలో ప్రసిద్ధి చెందాయి."
శ్లోకం 92
ఆలమ్బమేకం జగతాం త్రయాణాం- అవ్యాజకారుణ్యసుధానిధానమ్ | తం తాదృశం త్వామపహాయ శమ్భో ! కిం తావదన్యైరిహ కిమ్పచానైః ॥ 92 ॥
తాత్పర్యం: "ముల్లోకాలకు ఏకైక ఆధారము, నిర్హేతుక కృపా సముద్రుడవైన నిన్ను వదిలి, అల్పమైన కోరికలు తీర్చే ఇతర దేవతల వల్ల ప్రయోజనం ఏముంది?"
శ్లోకం 93
ఇతి స్తవోక్త్యా ముదితః సురాణా- మీశః స వేశ్యాం సహ వల్లభేన | నిర్విష్టభోగామవనౌ చిరాయ నిన్యే పరం ధామ దయార్ద్రచేతాః ॥ 93 ॥
తాత్పర్యం: "దేవతల స్తుతికి సంతోషించిన ఈశ్వరుడు, శివ భక్తురాలైన ఆ వేశ్యను (77వ శ్లోకంలో చెప్పబడినది) మరియు ఆమె భర్తను లోకంలో భోగాలు అనుభవించిన తర్వాత, తన పరమపదానికి తీసుకువెళ్లాడు."
శ్లోకం 94
ఇత్థం సమస్తార్త్తిహరః ప్రజానా- మీశః కదమ్బద్రుమమూలధామా | ఆస్తే త్రిలోకీమనుకమ్పమానః సాచివ్యతో మీనవిలోచనాయాః ॥ 94 ॥
తాత్పర్యం: "ఈ విధంగా సమస్త ప్రజల కష్టాలను తీర్చేవాడు, కదంబ వృక్షం కింద వెలసినవాడు అయిన హాలాస్యనాథుడు, మీనాక్షి దేవి సహకారంతో ముల్లోకాలను కరుణతో పాలిస్తూ అక్కడ కొలువై ఉన్నాడు."
శ్లోకం 95
శ్రోతవ్యం నిధిరస్తి కోऽపి నిహితో హాలాస్య ఇత్యగ్రతో మంతవ్యం స నిధిర్జగన్నిధిరితి న్యాయైరథోచ్చావచైః | ధ్యాతవ్యం హృది మూలలింగమథ చ శ్రీసుందరేశాభిధం ద్రష్టవ్యం శఫరేక్షణానహచరం తత్త్వం తతః శాంకరమ్ ॥ 95 ॥
తాత్పర్యం: హాలాస్య క్షేత్రంలో (మధుర) ఒక గొప్ప నిధి దాగి ఉందని మొదట వినాలి. ఆ నిధి సాక్షాత్తు జగత్తుకే నిధి వంటివాడని రకరకాల తర్కాలతో గ్రహించాలి. ఆ పైన మనస్సులో 'సుందరేశ్వరుడు' అనే పేరు గల ఆ మూలలింగాన్ని ధ్యానించాలి. చివరకు మీనాక్షి దేవి సమేతుడైన ఆ శంకర తత్త్వాన్ని దర్శించాలి. (ఇది శ్రవణ, మనన, నిదిధ్యాస, దర్శన రూపమైన మోక్ష మార్గాన్ని సూచిస్తుంది).
విశేషాలు: వేదాంత ప్రక్రియను శివ దర్శనానికి అన్వయిస్తూ కవి చెప్పిన అద్భుతమైన శ్లోకం ఇది.
శ్లోకం 96
లీలాం చతుష్షష్టిమిమాం ప్రణీతాం హాలాస్యనేతుస్తరుణేందుమౌలేః | శ్రీనీలకంఠే మయి కర్ణజాహమానీయ మీనాక్షి ! చిరం దయేథాః ॥ 96 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ మీనాక్షి తల్లీ! బాలచంద్రుడిని ధరించిన హాలాస్యనాథుని అరవై నాలుగు లీలలను నేను కావ్యంగా రచించాను. నీ భక్తుడనైన నా (నీలకంఠుని) మాటలను నీ చెవి దాకా చేర్చుకుని, నాపై నిరంతరం దయ చూపించు."
శ్లోకం 97
కృతిః సమర్ష్యా విరసా మయేతి కస్యైష దోషః స పరం భవాన్యాః | రమ్యాం కృతిం సా యది రోచయేత తథానుగృహ్ణాతు నివారితం కైః ॥ 97 ॥
తాత్పర్యం: "ఈ కావ్యం ఒకవేళ రసహీనంగా ఉంటే ఆ దోషం నాది కాదు, భవానిదే (పార్వతిదే). ఎందుకంటే ఆమె అనుగ్రహిస్తే ఏదైనా రమ్యంగా మారుతుంది. ఆమెకు ఈ కావ్యం నచ్చితే, ఆమె నన్ను అనుగ్రహించకుండా ఎవరు అడ్డుకోగలరు?"
శ్లోకం 98
మా భూవన్ నవ చ రసాః కవిప్రణీతాః కావ్యేऽస్మిన్ పదకమలార్పితే పురారేః | ఆస్తే తు ధ్రువమఖిలాభినందనీయా కారుణ్యామృత రసకందలీ జనన్యాః ॥ 98 ॥
తాత్పర్యం: "పరమశివుని పాదాలకు అంకితం చేసిన ఈ కావ్యంలో కవులు చెప్పే నవరసాలు లేకపోయినా పర్వాలేదు. కానీ ఇందులో అందరినీ ఆనందింపజేసే జగన్మాత పార్వతి యొక్క 'కారుణ్యామృత రసం' మాత్రం ఖచ్చితంగా నిండి ఉంటుంది."
శ్లోకం 99
హాలాస్యేశితురీశితుర్యది సఖే ! లీలాసు శుశ్రూషసే తత్సర్వాంగమగుప్తమస్య యది వా తత్త్వం విజిజ్ఞాససే | పారం వాథ దిదృక్షసే యది పరం కావ్యాగమస్త్రోతసాం తత్కర్ణే కురు నీలకంఠమఖినో వాచం శివైకాశ్రయామ్ ॥ 99 ॥
తాత్పర్యం: "ఓ మిత్రమా! నీకు హాలాస్యనాథుని లీలలను వినాలని ఉన్నా, లేదా ఆ శివ తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలని ఉన్నా, లేక కావ్యం అనే నది యొక్క ఆవలి ఒడ్డును చూడాలని ఉన్నా—నీలకంఠ దీక్షితుడనే నేను చెప్పిన ఈ శివమయమైన మాటలను విను."
శ్లోకం 100
మలయధ్వజపాండ్యకన్యకా చరణద్వంద్వనివేశితాత్మనా | శివయోః కవినేదమర్పితం శివలీలార్ణవకావ్యమద్భుతమ్ ॥ 100 ॥
తాత్పర్యం: మలయధ్వజ పాండ్యుని పుత్రిక అయిన మీనాక్షి దేవి పాదపద్మాలకు తన ఆత్మను సమర్పించిన నీలకంఠ కవి, పార్వతీ పరమేశ్వరుల అద్భుత లీలలతో కూడిన ఈ "శివ లీలార్ణవము" అనే కావ్యాన్ని వారికి అంకితం ఇస్తున్నాడు.
గ్రంథ సమాప్తి (పుష్పిక)
భరద్వాజ వంశానికి కౌస్తుభమణి వంటివారు, శైవ మత ప్రతిష్ఠాపకులు, 104 గ్రంథాలను రచించిన అప్పయ్య దీక్షితుల సోదరుడైన ఆచ్చా దీక్షితుల మనవడు, నారాయణ దీక్షితులు మరియు భూమిదేవిల పుత్రుడైన మహాకవి శ్రీ నీలకంఠ దీక్షితులు విరచించిన "శివ లీలార్ణవము" అనే మహాకావ్యంలోని 22వ సర్గ సమాప్తము.
॥ సంపూర్ణశ్చాయం శివలీలార్ణవః ॥ (దీనితో శివ లీలార్ణవ కావ్యం సంపూర్ణమైనది).
వ్యాఖ్యాన గమనికలు:
లీలాచతుష్షష్టి: ఇది 96వ శ్లోకంలో పాఠాంతరం. హాలాస్యనాథుని 64 లీలలను ఇది సూచిస్తుంది.
కాశీపతిర్విశ్వేశ్వరః: ఇది పూర్వ శ్లోక వివరణలో చెప్పబడినట్లు కాశీ విశ్వనాథుని సూచిస్తుంది.
త్రుటిత అక్షరాలు: కొన్ని తాళపత్ర ప్రతులలో (ఖ-పుస్తకం) 98వ శ్లోకంలోని కొన్ని అక్షరాలు సరిగ్గా కనిపించలేదని పరిశోధకులు గుర్తించారు.
లీలాచతుష్షష్టి: ఇది 96వ శ్లోకంలో పాఠాంతరం. హాలాస్యనాథుని 64 లీలలను ఇది సూచిస్తుంది.
కాశీపతిర్విశ్వేశ్వరః: ఇది పూర్వ శ్లోక వివరణలో చెప్పబడినట్లు కాశీ విశ్వనాథుని సూచిస్తుంది.
త్రుటిత అక్షరాలు: కొన్ని తాళపత్ర ప్రతులలో (ఖ-పుస్తకం) 98వ శ్లోకంలోని కొన్ని అక్షరాలు సరిగ్గా కనిపించలేదని పరిశోధకులు గుర్తించారు.
No comments:
Post a Comment